facebook RSS # #

17.12.2018 19:25

Polska Agencja Prasowa Serwis Samorządowy
 
2018-10-09 09:57       aktualizacja: 2018-10-09 11:40       JAK ROBIĄ TO INNI
  A A A

Zrównoważona mobilność. Efekty zewnętrzne w transporcie i ich internalizacja

Zrównoważona mobilność. Efekty zewnętrzne w transporcie i ich internalizacja
Fot. PAP/T.Gzell

Dynamicznie wzrastający ruch samochodowy jako źródło zanieczyszczeń powietrza to jedno z najważniejszych wyzwań rozwojowych współczesnych miast. Szkody z nim związane generują realne koszty, które coraz częściej są liczone przez ekonomistów. 

Koszty generowane przez transport w języku ekonomii nazywa się niekorzyściami zewnętrznymi, bowiem stanowią one skutki działań pojedynczych podmiotów wpływające na poziom użyteczności innych, którzy jednak nie mają bezpośredniego wpływu na siłę i kierunek tych oddziaływań. 

Oznacza to w praktyce, że często negatywne skutki ponoszone są w postaci kosztów przez inne podmioty niż te, które je generują. Powoduje brak możliwości osiągnięcia dobrobytu społecznego, bowiem poprawienie sytuacji jednego podmiotu (np. zakup nowego samochodu osobowego) wpływa zwykle na pogorszenie sytuacji innych (np. pogarszający się stan środowiska naturalnego).

Nawet jeśli kalkulacja kosztów jest jeszcze niedoskonała to pozwala na uświadomienie, jak silny i negatywny jest wpływ pojazdów spalinowych na środowisko przyrodnicze i stan naszego zdrowia. Jednakże, pomimo rozwoju badań uświadamiających tą szkodliwość, skala problemu dociera do społeczeństwa bardzo wolno. Ich społeczny odbiór jest ambiwalentny lub wręcz kontestowany (podobnie jak np. globalne ocieplenie), bowiem metody pomiaru obserwowanych zjawisk są bardzo skomplikowane.

Sytuacja taka uzasadnia różnorodne formy ingerencji sektora publicznego, w postaci wprowadzania regulacji (zakazów i nakazów) lub instrumentów finansowych (podatków, opłat środowiskowych, dopłat do zakupu dóbr i usług o pozytywnym wpływie na środowisko, itp.) oraz inwestycji w rozwiązania środowiskowe (np. w rozwój szynowego transportu zbiorowego w miejsce infrastruktury transportu kołowego). 

Stosowane instrumenty oddziałują w sposób mniej lub bardziej bezpośredni na poziom realizacji szeroko rozumianej funkcji użyteczności czy też funkcji celu podmiotu (jednostki samorządu terytorialnego, gospodarstwa domowego, przedsiębiorstwa). Mają wpływ na poziom zysków, kosztów, użyteczności czy dobrobyt konsumenta itd.; w szerszym ujęciu chodzi o wpływ na ekonomiczny sposób zachowania się czy wybory ekonomiczne podejmowane przez osoby fizyczne i prawne.

Dlatego też odpowiedzialne władze krajów, ale i samorządów w coraz większej liczbie miast wprowadzają metody „internalizacji” kosztów zewnętrznych generowanych przez transport, w postaci różnorodnych opłat, podatków, jak również wspierają z publicznych użytkowników takich środków transportu, które są dla środowiska mniej szkodliwe lub neutralne. Ramy i kierunki podejmowanych działań w większości państw/miast w Europie wyznacza polityka Unii Europejskiej, trendy międzynarodowe, czy dobre praktyki, niemniej jednak uwarunkowania lokalne (państw narodowych i miast) równie mocno determinują indywidualnie rozwiązania, wyznaczają ich ścieżki oraz zakres i czas wdrażanych instrumentów. 

Kluczowe znaczenie ma poziom rozwoju państwa, dotychczasowa polityka transportowa i modele transportowe oraz jakość środowiska i poziom świadomości ekologicznej. Do nadrobienia są wieloletnie zaniedbania, szczególnie w Polsce. Poniższy przegląd dostępnych instrumentów stanowi wąski wycinek szerokiego katalogu. 


 

 


Klasyfikacja instrumentów


Kluczowe pytania


 


Kategorie instrumentów


Instrumenty


Charakter instrumentów


Prawno-administracyjne


Certyfikaty i pozwolenia


Standardy działania


Zakazy i ograniczenia


Nakazy


Inne regulacje


Instrumenty


prawne


Rynkowe i fiskalne


Handel emisjami


Zachęty finansowe


Opłaty i kary


Mechanizmy wsparcia (subwencje, podatki, ulgi podatkowe)


Instrumenty ekonomiczne


Negocjowane porozumienia


Konsultacje


Debaty


Instrumenty oddziaływania psychospołecznego


Dobrowolne zarządzanie
 i społeczna odpowiedzialność


Dobrowolne umowy/porozumienia


„Porządek na własnym podwórku”


Instrumenty wspierające


Kodeks postępowania, dobre praktyki


Działania marketingowe, promocja


Upowszechnianie informacji (źródła
i przepływ informacji)


Budowanie potencjału


 


Instrumenty:




Do kogo są adresowane instrumenty?


Jakie cele chcemy uzyskać?


Jaki jest czas wdrażania (okresy przejściowe)?


Źródło: Źródło: opracowanie własne na podstawie Air Quality Management Policy Tools Leading Practice Research, Alberta Environment, 2007, s. 5; https://open.alberta.ca/dataset/ 27147ba3-d6cf-46c6-b720-e764df5e76aa/resource/fabbe8c7-529f-4ed3-8f11-ed4cf7d26d77/download/2007-airqualitymanagementtools-dec2007.pdf, zmienione [dostęp: 13.08.2018].


Z założenia zastosowanie instrumentu ma na celu wywołanie pozytywnych skutków w rozumieniu oddziaływań środowiskowych podmiotu, do którego dany instrument jest adresowany. Okazuje się jednak, że różne typy instrumentów ograniczania emisji cechuje różny poziom skuteczności i efektywności w nakłanianiu przedsiębiorstw i gospodarstw domowych do zachowań proekologicznych. Można badać zatem nie tylko koszty samej emisji, ale i efektywność stosowania poszczególnych instrumentów polityki ochrony powietrza.

 


Dr hab. Mariusz E. Sokołowicz – ekspert z zakresu gospodarki przestrzennej, ekonomiki miast i regionów. Współautor projektu „Strategia Makroregionu Polski Centralnej 2030”. Prodziekan Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego ds. projektów i toku studiów Uniwersytetu Łódzkiego, prezes Zarządu Fundacji Ulicy Piotrkowskiej.


·         Dr Agnieszka Rzeńcaekspert z zakresu ekonomii środowiska i zasobów naturalnych, ekologicznych uwarunkowań rozwoju jednostek terytorialnych i polityki ekologicznej miast. Adiunkt w Katedrze Gospodarki Regionalnej i Środowiska Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Przedstawicie Uniwersytetu Łódzkiego w Unii Uczelni na rzecz rozwoju kierunku studiów Gospodarka Przestrzenna.


 


 


 
KOMENTARZE: 0 PRZEJDŹ NA FORUM

DODAJ SWÓJ KOMENTARZ

 
newsletter

TAGI

PARTNERZY 


  Związek Gmin Wiejskich  

KONTAKT
Polska Agencja Prasowa SA
ul. Bracka 6/8, 00-502 Warszawa
Tel.: (+48 22) 509 22 22
Faks: (+48 22) 509 22 34
REDAKCJA SERWISU SAMORZĄDOWEGO PAP
ul. Bracka 6/8, 00-502 Warszawa
Tel.: (22) 509 23 67
Faks: (22) 509 23 72, (22) 509 22 20
e-mail: samorzad@pap.pl
e-mail klubowy: klub@pap.pl
DZIAŁ SPRZEDAŻY I OBSŁUGI KLIENTA
Rafał Szafrański
Tel.: (22) 509 27 03
Kom.: 722 202 428
r.szafranski@pap.pl
PAP Copyright © PAP SA 2013 .
Redakcja  |  O portalu  |  Licencje  |  Polityka Prywatności  |  v 1.4.25