facebook RSS # #

20.07.2019 04:12

Polska Agencja Prasowa Serwis Samorządowy
 
2019-05-31 12:44       aktualizacja: 2019-06-03 13:08       WIADOMOŚCI
  A A A

Rewitalizacja do reformy. Eksperci: potrzebna zmiana filozofii programowania i realizacji procesu rewitalizacji

Rewitalizacja do reformy. Eksperci: potrzebna zmiana filozofii programowania i realizacji procesu rewitalizacji
Fot. PAP/J.Turczyk
Na koniec 2018 roku spośród 930 miast 698 posiadało gminne lub lokalne programy rewitalizacji - wynika z raportu Obserwatorium Polityki Miejskiej IRMiR. Zdaniem autorów miasta często traktują to narzędzie jedynie przez pryzmat pozyskania środków UE. Eksperci uważają, że potrzebna jest zmiana filozofii programowania i realizacji procesu rewitalizacji.

Krajowa Polityka Miejska 2023 (KPM) wskazuje rewitalizację jako jeden z dziesięciu wątków tematycznych niezwykle istotnych dla rozwoju polskich miast. W duchu tej idei uchwalona została Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji, która nie tylko stworzyła nowe ramy do prowadzenia działań rewitalizacyjnych przez samorządy, ale też jednocześnie podkreśliła ważną rolę sfery społecznej w rewitalizacji. Wejście w życie ustawy dało samorządom nowe narzędzia do prowadzenia działań rewitalizacyjnych m.in. w postaci gminnego programu rewitalizacji czy specjalnej strefy rewitalizacji. Długo oczekiwana ustawa spowodowała wzrost zainteresowania tą problematyką w Polsce. Władze samorządowe dostrzegły, w kontekście obecnej perspektywy finansowej Unii Europejskiej, możliwość sfinansowania tego procesu ze środków unijnych, czego efektem było opracowanie i uchwalenie znacznej liczby programów rewitalizacji. 

Przygotowany przez Obserwatorium Polityki Miejskiej IRMiR raport o stanie rewitalizacji w miastach pokazuje z jednej strony podejście poszczególnych samorządów do tego problemu, a z drugiej przedstawia rekomendacje na podstawie przeprowadzonych badań. 

Rewitalizacja nie jest lekiem na wszystko

Autorzy opracowania zwrócili uwagę, że rewitalizację błędnie traktuje się jako całościowe narzędzie do rozwiązywania problemów miast kurczących się, będących w głębokim kryzysie, najczęściej w związku z utratą dotychczasowych funkcji i części swojej bazy ekonomicznej. Liczba mieszkańców większości polskich miast zmniejszyła się w ostatnich latach.

Zgodnie z prognozami GUS  oraz Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania (IGiPZ) PAN proces ten nie tylko nie wyhamuje, ale będzie przyspieszał i do 2050 r. liczba mieszkańców niektórych miast zmniejszy się o 40, a nawet o 50 proc.

„Trudno oczekiwać, by realne i długotrwałe zmiany tendencji np. w Wałbrzychu i Bytomiu (najszybciej depopulujących się miastach w Polsce) czy Łodzi (która od 1990 r. straciła ponad 165 tys. mieszkańców, stając się liderem depopulacji Polski w wartościach bezwzględnych) mogły nastąpić w wyniku wdrażania samych tylko programów rewitalizacji” – oceniają autorzy raportu. 

Wspomagacz obligatoryjnych zadań gminy

Rewitalizacja zazwyczaj nie jest traktowana jako specjalna interwencja publiczna w obszarach kryzysowych miasta, ale stała się dodatkowym źródłem finansowania miejskich inwestycji (zwłaszcza infrastrukturalnych), bardzo często niewykraczających poza obligatoryjne zadania własne gminy. Wniosek ten potwierdzają liczba zaplanowanych w analizowanych programach rewitalizacji 14 576 projektów podstawowych o łącznej wartości 47,4 mld zł i charakter zaplanowanych przedsięwzięć, wśród których główną rolę odgrywają inwestycje infrastrukturalne. 

Uzależnienie od środków zewnętrznych

Z badania wynika, że rewitalizacja w Polsce jest zdecydowanie uzależniona od środków pochodzących z programów unijnych, a zainteresowanie miast rewitalizacją ma związek z wielkością środków alokowanych na ten cel w Regionalnych Programach Operacyjnych (RPO).

Środki publiczne przeznaczane na programy nie powinny finansować ich w większości, ale pomagać w mobilizacji kapitału, usuwaniu kluczowych barier oraz wykorzystaniu instrumentów zwrotnych. Z przeprowadzonych badań i analiz wynika, że rewitalizacja jest w praktyce utożsamiana z projektami współfinansowanymi ze środków publicznych, zazwyczaj europejskich, a skala jej praktycznej realizacji jest uzależniona od sukcesu w konkursach na dofinansowanie projektów. 

Z raportu wynika, że podejście do wyboru projektów planowanych do dofinansowania w ramach rewitalizacji ze źródeł zewnętrznych jest instrumentalne. Okazało się, że miasta często decydują się na wpisanie do programu rewitalizacji kapitałochłonnych inwestycji z nadzieją na otrzymanie środków zewnętrznych, a jednocześnie nie skupiają się na takich, które mogłyby skutecznie realizować bez środków z RPO. Z uwagi na powszechność takiego podejścia i ograniczoną wartość środków do podziału między wnioskodawców zdecydowana większość projektów nie otrzyma dofinansowania i nie ma szansy na realizację. 

Niechciane gminne programy rewitalizacji

Gminny program rewitalizacji jako narzędzie prowadzenia działań rewitalizacyjnych nie cieszy się dużym zainteresowaniem miast. GPR od 2015 r. funkcjonuje na mocy ustawy jako podstawa programowa prowadzenia działań rewitalizacyjnych, jednocześnie ustawodawca pozostawił gminom do 2023 r. swobodę wyboru pomiędzy dotychczas stosowanym LPR-em a nowym rozwiązaniem.

Miasta jak dotąd niezbyt chętnie korzystają z rozwiązań ustawowych, dlatego LPR uchwaliło aż 76% miast, które podjęły się programowania rewitalizacji. Mała popularność GPR-u może wynikać z bardziej sformalizowanej procedury przygotowania. Ponadto bardzo niewiele miast decyduje się na korzystanie z nowych narzędzi przypisanych GPR-om, tj. miejscowego planu rewitalizacji czy specjalnej strefy rewitalizacji.

Rekomendacje dla władz krajowych

Zdaniem autorów raportu potrzebna jest zmiana filozofii programowania i realizacji procesu rewitalizacji – od podejścia projektowego do kompleksowego podejścia obszarowego. Ich zdaniem obecny system wsparcia rewitalizacji w regionalnych i krajowych programach operacyjnych (katalogi przedsięwzięć kwalifikujących się do finansowania) wzmacnia punktowy, a nie kompleksowy i zintegrowany przebieg rewitalizacji. Przy powszechnym zainteresowaniu rewitalizacją i ograniczonych środkach finansowych na ten cel prowadzi często do rozpraszania działań niż do ich koncentracji.

Dotychczasowe doświadczenia polskich miast w obszarze rewitalizacji wskazują, że przy wsparciu środków europejskich w większości przypadków możliwa jest realizacja niewielkiej liczby projektów, które na ogół są ze sobą słabo powiązane. 

Eksperci wskazują też na konieczność ścisłej integracji procesu rewitalizacji i polityki mieszkaniowej na obszarach rewitalizacji wraz z rozszerzeniem zakresu projektów mieszkaniowych w ramach rewitalizacji. W państwach Europy Zachodniej (zwłaszcza Francja) polityka mieszkaniowa jest kluczowym elementem rewitalizacji.

W Polsce projekty mieszkaniowe w ramach rewitalizacji stanowią niewielki odsetek podejmowanych przedsięwzięć. Jednocześnie w większości przypadków mają punktowy charakter (pojedyncze obiekty) i w gruncie rzeczy polegają na estetyzacji (termomodernizacja i remont wspólnych części budynków wielorodzinnych). Zdaniem ekspertów podejście to nie rozwiązuje istniejących problemów i w żaden sposób nie może być uznane za całościową odpowiedź na potrzeby. 

Kolejnym postulatem autorów badania jest opracowanie systemu zachęt do współpracy międzygminnej w zakresie transportu. W ich ocenie wspólne działania w zakresie organizacji sieci mogłyby doprowadzić do obniżenia kosztów funkcjonowania transportu zbiorowego w poszczególnych ośrodkach. Poprawiłby się również poziom integracji, co mogłoby się przyczynić do poprawy dostępności (i obsługi większej liczby mieszkańców mniejszym kosztem). Dlatego, w ocenie autorów raportu warto pomyśleć o stworzeniu systemu zachęt, ułatwień i narzędzi umożliwiających pogłębienie współpracy w zakresie transportu publicznego, a także wspólnej realizacji inwestycji drogowych.

Eksperci postulują się wypracowanie narzędzia dedykowanego zarządzaniu miastami kurczącymi się. W miastach kurczących się stan kryzysowy dotyczy całego miasta (często także obszaru funkcjonalnego), a skala niezbędnej interwencji znacznie przekracza zakres przewidziany dla rewitalizacji. Konieczna jest redefinicja pojęcia rozwoju, który nie musi być utożsamiany z przyrostem ilościowym (wzrost liczby mieszkańców), ale zasadniczo powinien dotyczyć wzrostu jakościowego.

Rekomendacje dla władz regionalnych i lokalnych

Badacze wskazują na konieczność wprowadzenia zmian w procedurze wyboru przedsięwzięć rewitalizacyjnych mających otrzymać wsparcie finansowe ze środków Unii Europejskiej. Ich zdaniem powinno się odchodzić od procedury konkursowej na rzecz negocjacji i ustalania konkretnych projektów w ramach dostępnych, wstępnie przypisanych do danych miast środków pomocowych. Takie podejście, wykorzystywane już w kilku regionach w latach 2007–2013, a także obecnie, pozwala na współfinansowanie dużej liczby relatywnie małych projektów, co zasadniczo zwiększa możliwość współpracy z różnego typu partnerami.

Zdaniem ekspertów władze lokalne powinny już na etapie programowania rewitalizacji identyfikować możliwości zawiązania partnerstw oraz szerszego włączenia podmiotów prywatnych w finansowanie rewitalizacji.

Ponadto zwrócono uwagę, aby programy rewitalizacji były bezpośrednio powiązane z lokalnym programem gospodarowania mieszkaniowymi zasobami gminy, a najlepiej stanowiły mechanizm wdrażania tego programu na obszarze objętym rewitalizacją.

mp/
 
KOMENTARZE: 0 PRZEJDŹ NA FORUM

DODAJ SWÓJ KOMENTARZ

 
newsletter

TAGI

PARTNERZY 


  Związek Gmin Wiejskich  

KONTAKT
Polska Agencja Prasowa SA
ul. Bracka 6/8, 00-502 Warszawa
Tel.: (+48 22) 509 22 22
Faks: (+48 22) 509 22 34
REDAKCJA SERWISU SAMORZĄDOWEGO PAP
ul. Bracka 6/8, 00-502 Warszawa
Tel.: (22) 509 23 67
Faks: (22) 509 23 72, (22) 509 22 20
e-mail: samorzad@pap.pl
e-mail klubowy: klub@pap.pl
DZIAŁ SPRZEDAŻY I OBSŁUGI KLIENTA
Rafał Szafrański
Tel.: (22) 509 27 03
Kom.: 722 202 428
r.szafranski@pap.pl
PAP Copyright © PAP SA 2013 .
Redakcja  |  O portalu  |  Licencje  |  Polityka Prywatności  |  v 1.4.25