Obok przepisów. Prezes RIO Łódź o obchodzeniu prawa przez samorządy

Aby dokonać prawidłowego określenia poziomu zadłużenia samorządu, należy również ocenić poziom zadłużenia w spółkach komunalnych – mówi dr Ryszard Paweł Krawczyk, prezes RIO w Łodzi.

„Obejście prawa w gospodarce finansowej JST ujawniane podczas kontroli regionalnych izb obrachunkowych” – to jeden z tematów X Konferencji Finansów Komunalnych, która w poniedziałek odbyła się w Warszawie.

„Regionalne izby obrachunkowe mają dylemat. Jeżeli w uchwale samorządu zauważą konstrukcje, które mogą zakwalifikować jako obejście prawa, to w ciągu 30 dni takie rozstrzygnięcie podejmują. Problem polega na tym, że zachowania, które hipotetycznie takim obejściem prawa mogą być, najczęściej mają miejsce w umowach, które JST zawierają z podmiotami trzecimi. A te przez RIO są kontrolowane rzadziej” – zauważył dr Krawczyk.

Jak mówił, takie umowy nie trafiają do izb na bieżąco, tak jak uchwały. Inspektorzy mają do nich wgląd, kiedy rozpoczynają kontrolę.

„Nie jest dobre, kiedy w czwartym roku obowiązywania umowy zaczniemy się zastanawiać, czy ona jest obejściem prawa, czy nie” – stwierdził szef łódzkiej RIO.

Dr Krawczyk przywołał model francuski, gdzie każda czynność prawna podjęta przez samorząd jest przesyłana do regionalnej izby obrachunkowej. „Moim zdaniem w takim przypadku organ kontroli może ponosić odpowiedzialność za to, że czegoś nie zauważył” - ocenił.

Według niego w ubiegłym roku RIO zaczęły zauważać, że „gdzieś od 2012 roku zaczęły pojawiać się w obiegu umowy, które są de facto obejściem przepisów prawa”.

Chodzi o umowy wsparcia zawierane przez samorządy z podmiotami realizującymi zadania publiczne.
„Zainteresowani ze względu na sobie wiadomy cel dążą do wykreowania nowej formuły prawnej ustanawiającej ich prawa i obowiązki” – wyjaśniał prezes.

To oznacza, że jeżeli samorząd jest udziałowcem spółki, to jako wspólnik jest zobowiązany do udzielenia spółce wsparcia finansowego poprzez obejmowanie w zamian za wkład pieniężny nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki. Taki mechanizm pozwala chociażby na niepodnoszenie cen biletów za transport zbiorowy.

„Nie jest przypadkiem, że włodarze nie chcą podnosić cen biletów. Wizerunkowo jest to korzystne, natomiast nie jest to korzystne dla spółek” – ocenił dr Krawczyk. „Zawierane umowy wsparcia są oczywistą próbą ukrycia rzeczywistego zadłużenia JST, co oznacza, że aby dokonać prawidłowego określenia poziomu zadłużenia samorządu należy również ocenić poziom zadłużenia w spółkach komunalnych” – podkreślał.

Jego zdaniem, „żeby za trzy lata móc sobie patrzeć w oczy powinniśmy się zastanowić, co z umowami wsparcia zrobić”.

Pytany przez Serwis Samorządowy PAP o inne przypadki obchodzenia prawa przywołał przykład gminy, której do zbilansowania budżetu brakowało 500 tys. zł

„Wójtowi groziła dyscyplina finansów publicznych, bo wydał więcej niż miał. Namówił więc jednego z przedsiębiorców i ten wpłacił gminie 800 tys. zł, w piśmie z 29 grudnia prosząc, by tę kwotę zaliczyć na poczet nadpłaty podatku od nieruchomości na rok następny. Na koniec roku budżet się zbilansował. Tyle że już 2 stycznia ten podatnik wysłał pismo, w którym poprosił z kolei, żeby mu jednak 799 tys. zwrócić, bo była to pomyłka. To jest obejście prawa. I z takimi przypadkami mamy do czynienia” – powiedział.

Jako kolejny przykład wskazał spółkę komunalną, do której doszły dwa stowarzyszenia, dzięki czemu mogła realizować umowy bez stosowania ustawy o zamówieniach publicznych. „Stowarzyszenia te mają po zaledwie 2500 udziałów, ale formalnie spółka nie musi już stosować ustawy o zamówieniach publicznych. Takie obchodzenie prawa oczywiście kwestionujemy” - zapewnił.

W regionalnych izbach obrachunkowych w Polsce pracuje 1370 osób. Zakres kontroli nie jest określony przez ustawodawcę; ustaliła go Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, m.in. w „Standardach kontroli regionalnych izb obrachunkowych (uchwała z 28 września 2006 r.). RIO obchodzą w tym roku jubileusz 25-lecia istnienia.

aba/

Opublikowano: 2018-10-09 14:30

Uwaga! Artykuł pochodzi z portalu internetowego Serwis Samorządowy PAP.