Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) opublikował stanowisko ws. udostępnienia samorządom interfejsu API do automatycznego zasilania Rejestru Urbanistycznego. Podkreśla w nim, że w pełni popiera cel reformy, jakim jest stworzenie jednolitego, ogólnokrajowego systemu informacji przestrzennej. Sprzeciwia się jedynie sposobowi realizacji, w którym dane cyfrowe, którymi gminy już dysponują, trzeba przepisywać ręcznie do systemu centralnego.

Rejestr Urbanistyczny to centralna, ogólnopolska baza danych utworzona w ramach reformy planowania przestrzennego. Ma stanowić jedno spójne źródło informacji o planowaniu przestrzennym – zastępując dokumenty papierowe ustrukturyzowanymi danymi cyfrowymi i budując jednolity system informacji przestrzennej. Interfejs rejestru udostępniono samorządom 1 lipca 2026 r.

ZGWRP sygnalizuje w swoim stanowisku, że obecnie rejestr można zasilać wyłącznie ręcznie – pracownik urzędu wprowadza każdy akt osobno przez formularze. Tymczasem większość gmin posiada już te dane w postaci cyfrowej (pliki GML zgodne z wymaganiami ministerstwa). Według szacunków w Polsce obowiązuje ok. 65 tys. miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a od lipca do rejestru wprowadzono dotychczas zaledwie ok. 4,7 tys. Termin na wprowadzenie wszystkich aktów mija 30 listopada 2026 r. i w opinii ZGWRP jego dotrzymanie jest fizycznie niewykonalne.

ZGWRP podkreśla, że praca gminnych urzędników nie skończy się na wprowadzeniu do rejestru planów już obowiązujących – każdy nowy plan, zmiana, uchylenie czy wyrok sądu oznacza kolejne ręczne wpisy. Od lipca 2029 r. rejestr ma obejmować także decyzje o warunkach zabudowy i lokalizacji inwestycji celu publicznego, czyli dziesiątki tysięcy wpisów rocznie.

W opinii ZGWRP ręczne przepisywanie istniejących już danych cyfrowych jest sprzeczne z zasadą jednokrotnego wprowadzania danych i ideą cyfrowej administracji. Dlatego organizacja domaga się pilnego udostępnienia gminom interfejsu API do automatycznego zasilania rejestru z ich systemów dziedzinowych, uwzględnienia w terminach realnych możliwości samorządów, konsultowania kolejnych etapów rozwoju rejestru z gminami oraz zapewnienia im wsparcia przy zasilaniu danymi.

ZGWRP podkreśla, że ręczne wprowadzenie kompletnej informacji o jednym planie zajmuje ponad pół godziny pracy, a mniej wprawnym operatorom znacznie dłużej. Przy takiej skali oznacza to kilkadziesiąt tysięcy godzin ręcznego przepisywania danych, które gminy już mają w formie elektronicznej. Sam koszt pracy organizacja szacuje na kilka milionów złotych i podkreśla, że są to środki publiczne wydawane na czynność, której w ogóle nie trzeba by wykonywać, gdyby dane mogły trafiać bezpośrednio z systemów gminnych.

Dochodzą do tego ryzyko błędów przy przepisywaniu, koszty korekt, odpowiedzialność za nieprawidłowe dane w rejestrze publicznym oraz fakt, że urzędnicy w tym czasie nie wykonują innych, merytorycznych zadań – w tym prac nad planami ogólnymi wynikających z reformy. Szczególnie dotkliwie odczuwają to małe gminy wiejskie o ograniczonym potencjale kadrowym.

W związku z tym ZGWRP formułuje cztery kluczowe postulaty. Po pierwsze – pilne udostępnienie API umożliwiającego przekazywanie danych i dokumentów aktów planowania przestrzennego, także zbiorczo, na podstawie pliku GML obejmującego cały zbiór danych gminy. Kontrola nad publikacją miałaby pozostać po stronie gminy (dane trafiają jako szkic, publikację zatwierdza uprawniony pracownik). Po drugie – uwzględnienie w terminach ustawowych realnej możliwości ich dotrzymania. W opinii ZGWRP do czasu udostępnienia narzędzia gminy nie powinny ponosić negatywnych konsekwencji, a termin powinien zostać wydłużony odpowiednio do okresu potrzebnego na wdrożenie API. Po trzecie – konsultowanie kolejnych etapów rozwoju rejestru z samorządami, ze szczególnym uwzględnieniem małych gmin i gmin wiejskich. Po czwarte – zapewnienie wsparcia przy zasilaniu rejestru planami obowiązującymi, ponieważ referaty planowania w gminach są już obciążone nowymi obowiązkami.

„Postulowane wydłużenie terminu nie zwalnia gmin z obowiązku zasilenia rejestru i nie neguje poparcia Związku dla jednolitego systemu informacji przestrzennej. Ma ono charakter przejściowy i wyrównujący, a po udostępnieniu API oraz po zasileniu rejestru danymi zaległymi termin ustawowy powinien wrócić do standardowego trybu” – zaznaczono w stanowisku.

ZGWRP zaapelowało też do Ministerstwa Rozwoju i Technologii o pilne wskazanie orientacyjnego harmonogramu udostępnienia API wraz z informacją o zakresie danych, formacie przekazywania i trybie uwierzytelniania, a także o uwzględnienie w tym harmonogramie okresu na wdrożenie rozwiązania po stronie gmin.

„Informacja ta pozwoli gminom zaplanować pracę referatów planowania i przygotować się do zasilenia rejestru bez konieczności ponoszenia kosztów ręcznego przepisywania danych” – czytamy w stanowisku.

mam/