Podczas posiedzenia Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej dyrektor Departamentu Finansów Samorządu Terytorialnego w MF Marek Wiewióra przedstawił ocenę funkcjonowania ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

Zdaniem dyrektora, w wyniku wprowadzenia ustawy „doszło do podniesienia globalnego poziomu dochodów samorządowych”.

„Na skutek reformy dochody samorządów wzrosły w roku 2025 o 24,8 mld zł w stosunku do poprzedniego systemu, zaś w roku 2026 o 28,5 mld zł. Łączny efekt reformy w okresie lat 2025-2026 jest pozytywny dla samorządów, oznacza bowiem wzrost dochodów samorządowych o 53,3 mld zł” – powiedział dyrektor.

Jak podkreślił, na wprowadzeniu nowego systemu dochodów „zyskały wszystkie kategorie samorządów oraz wszystkie rodzaje gmin”. Dodał, że średni wzrost dochodów samorządowych w obecnym roku wyniósł 11,3 proc. w stosunku do poprzedniego systemu.

„Porównywalne równomierne wzrosty występują także w ujęciu regionalnym. Poczynając od wzrostu 10,7 proc. w przypadku samorządów z najliczniejszych ludnościowo województw: mazowieckiego i śląskiego, do ponad 13 proc. wzrostu w przypadku samorządów z województw podlaskiego i warmińsko-mazurskiego” – przekazał dyrektor Wiewióra.

Zdaniem resortu finansów największymi beneficjentami reformy są gminy najmniej zamożne i najmniejsze ludnościowo. „Największym beneficjentem nowego systemu są gminy z liczbą mieszkańców do 3 tys. Warto jednocześnie podkreślić, że różnice między przedziałami ludnościowymi nie są duże” – dodał dyrektor Wiewióra.

Wprowadzenie nowego systemu przełożyło się także na poprawę wyników finansowych sektora samorządowego. „Zwiększenie dochodów bieżących spowodowało zwiększenie wyników bieżących, zwiększenie nadwyżek operacyjnych w samorządzie. Nadwyżka operacyjna globalnie w skali wszystkich JST wyniosła w 2025 r. 39,3 mld zł i była historycznie najwyższą” – podkreślił dyrektor Wiewióra.

Nowy system uwzględnia także m.in. uwarunkowania związane z obszarami chronionymi, wzmacnia finansowanie zadań przedszkolnych i zwiększa środki na potrzeby rozwojowe. Te ostatnie wzrosły z 3,5 mld zł w 2025 r. do 9,6 mld zł w 2026 r. System premiuje również samorządy realizujące inwestycje oraz przewiduje minimalne wsparcie dla najmniejszych jednostek.

„Generalnie nowa ustawa zwiększyła stabilność i przewidywalność finansów samorządowych oraz wygenerowała silniejsze powiązanie  dochodów z rzeczywistą aktywnością gospodarczą na terenie danego samorządu” – podsumował dyrektor Departamentu Finansów Samorządu Terytorialnego Marek Wiewióra.

mc/