Zarząd Związku Powiatów Polskich przyjął 27 stycznia 2026 roku stanowisko, w sprawie dochodzenia należności od Skarbu Państwa i jednostek podległych administracji rządowej. W dokumencie wskazano na „zasadność wystąpienia powiatów i miast na prawach powiatu na drogę sądową z roszczeniami dotyczącymi zaniżonych dotacji na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej”.

Jak podkreślono, „decyzja Zarządu ZPP jest odpowiedzią na wieloletni problem niedofinansowania zadań zleconych oraz brak realizacji deklaracji strony rządowej”.

Samorządowcy zwrócili uwagę, że w ostatnim okresie podejmowane są decyzje obniżające poziom finansowania zadań realizowanych przez powiaty, m.in. drastyczne ograniczenie środków na aktywne formy zwalczania bezrobocia przez powiatowe urzędy pracy oraz poszukiwanie oszczędności w systemie ochrony zdrowia kosztem szpitali powiatowych.

„Realia są takie, że w wielu powiatowych urzędach pracy środków już zabrakło. Dodatkowych środków unijnych na ten cel też już nie ma, co w praktyce osiągnęło poziom taki, że w niektórych powiatach pierwotnie alokowana na ich rzecz kwota była niższa niż już poczynione zobowiązania wieloletnie związane z realizacją określonych zadań. (…) W tym momencie my jako PUP nie jesteśmy w stanie realizować zadań, które wynikają z ustawy. To się przełoży zarówno na rynek pracy i szeroko rozumiany obszar polityki społecznej” – alarmował mec. Grzegorz Kubalski z ZPP podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Władze Związku przyznały, że organizacja nie ma statusu strony postępowania w sprawach o roszczenia wobec Skarbu Państwa i nie może wystąpić do sądu w imieniu powiatów. Zadeklarowały jednak udzielenie niezbędnego wsparcia prawnego, eksperckiego i organizacyjnego dla powiatów członkowskich, które zdecydują się pozwać Skarb Państwa z tytułu zaniżonych dochodów. 

Kubalski przypomniał, że resort finansów już w 2025 roku zobowiązał się do przygotowania wyceny kosztów realizacji poszczególnych zadań zleconych.

Analiza: samorządy wygrywają 80 proc. postępowań dot. niedofinansowania zadań zleconych

„Niestety dotychczasowe prace sprowadziły się do przeprowadzenia inwentaryzacji, ile wynoszą dotacje w poszczególnych pozycjach klasyfikacji budżetowej i ile jest wydawanych decyzji. Nie było co do zasady analizy mówiącej o tym ile poszczególne zadania kosztują, a na tym polega standaryzacja. Wyjątkiem była geodezja gdzie oszacowano brak środków na poziomie 0,5 mld zł” – powiedział Kubalski. 

Z danych Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego wynika, że na przestrzeni ostatnich 14 lat samorządy, które pozwały Skarb Państwa z tytułu zaniżonych dotacji na zadania zlecone odzyskały łącznie 39,74 mln zł, co stanowi 74,72 proc. łącznej kwoty ich roszczeń. Oznacza to, że samorządy wygrywały w 80 proc. postępowań.

Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej gminy, powiaty i województwa powinny otrzymać dotacje celowe w wysokości umożliwiającej realizację tych zadań. W przypadku, gdy kwota dotacji nie pozwala na pełna realizację zadania, samorząd ma prawo do dochodzenia na drodze sądowej należnej kwoty wraz z odsetkami wysokości ustalonej jak dla zaległości podatkowych.

mp/