Zastępca RPO Wojciech Brzozowski przedstawił propozycje zmian do projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej. Chodzi m.in. o podniesienie wymogów kwalifikacyjnych personelu oraz zwiększenie częstotliwości kontroli.

„Na stanowisko młodszego opiekuna w DPS może być zatrudniona osoba z wykształceniem podstawowym, bez wymogu doświadczenia zawodowego. Zdarza się, że to najliczniejsza grupa pracowników. Budzi to zaniepokojenie co do bezpieczeństwa mieszkańców i sprzyja ryzyku niewłaściwego traktowania podopiecznych” – wskazano w komunikacie RPO.

Rzecznik zwrócił również uwagę, że obecne przepisy nie określają wprost, ilu opiekunów powinno przypadać na jednego mieszkańca oraz jak liczny personel ma pełnić dyżury w dzień i w nocy. 

„Określone przez rozporządzenie MPiPS wskaźniki zatrudnienia nie odpowiadają realnej potrzebie zapewnienia odpowiedniej opieki mieszkańcom DPS” – podkreślił.

Według RPO konieczne są też systematyczne i częstsze niż dotychczas kontrole placówek przez wojewodów. Kontrole, które obecnie muszą być przeprowadzane co najmniej raz na cztery lata, zdaniem rzecznika nie zapewniają właściwego nadzoru. 

„Tylko regularne wizytowanie placówek wzmacnia gwarancję właściwego traktowania osób z tej wrażliwej grupy, wysoce narażonej na nieludzkie i poniżające traktowanie” – podkreślono w komunikacie.

RPO wskazał też na konieczność wprowadzenia ustawowej regulacji monitoringu wizyjnego, który obecnie funkcjonuje bez jasnych zasad prawnych, co stwarza ryzyko ingerencji w prywatność mieszkańców. Rzecznik domaga się także ukrócenia stosowania niestandardowych form zabezpieczeń fizycznych np. pasów czy barier, które mogą prowadzić do nieuzasadnionego pozbawienia wolności podopiecznych.

W uwagach do projektu zaproponowano też wprowadzenie ustawowego obowiązku zatrudniania psychologów oraz personelu medycznego bezpośrednio w placówkach. Obecne przepisy wymagają jedynie zapewnienia mieszkańcom kontaktu z psychologiem, co zdaniem RPO praktycznie uniemożliwia rzetelną profilaktykę zdrowia psychicznego. Zwrócono też uwagę na problemy z zatrudnianiem personelu medycznego.

„Wynagrodzenie pielęgniarek w DPS-ach pochodzi z budżetu samorządów. Pielęgniarki zatrudnione w sektorze medycznym otrzymują wyższe wynagrodzenie z NFZ. Powoduje to oczywiste problemy w rekrutowaniu ich do pracy w DPS i częste rezygnacje osób już zatrudnionych na rzecz podmiotów leczniczych. KMPT odnotowuje, że w DPS-ach w ciągu dnia lub w nocy nie ma pielęgniarek, choć duży odsetek mieszkańców wymaga stałej opieki i pielęgnacji. DPS-y nie zatrudniają lekarzy, co z braku personelu medycznego tworzy obszary ryzyka co do zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania” – wskazał RPO.

Zdaniem RPO w ustawie docelowo należy wprowadzić zakaz umieszczania dzieci z niepełnosprawnościami w DPS-ach i przeniesienie ich do rodzinnej pieczy zastępczej. Jego zdaniem obecna praktyka łączenia dzieci z dorosłymi w jednych placówkach naraża małoletnich na przemoc i skrajnie negatywne bodźce. 

„Odstąpienie od umieszczania dzieci w DPS oraz deinstytucjonalizacja wsparcia to właściwy kierunek przemian systemu opieki, jednak profesjonalizacja i specjalizacja istniejących DPS jest niezbędna dla zapobiegania ryzyku wszelkich form niewłaściwego traktowania mieszkańców i ochrony ich praw” – wskazał.

Propozycje RPO obejmują również zmianę zasad finansowania pobytu mieszkańców przyjętych przed 2004 rokiem, ponieważ, jego zdaniem, obecne rozwiązania nadmiernie obciążają budżety placówek i obniżają jakość usług. 

„Skutkiem regulacji wymuszającej dofinansowywanie pobytu mieszkańców z budżetu DPS jest obniżenie standardów opieki. Dopłacanie do pobytu mieszkańców przez DPS uniemożliwia kierownictwu proponowanie zatrudnianym osobom konkurencyjnych wynagrodzeń. Wiele placówek boryka się z trudnościami w pokrywaniu nawet podstawowych kosztów funkcjonowania” – podkreślił RPO.

Rzecznik wskazuje na konieczność ustawowego uregulowania zasad tzw. pobytów dziennych w placówkach całodobowych, aby nie ograniczały one zasobów przeznaczonych dla stałych rezydentów. Postuluje również doprecyzowanie przepisów dotyczących opiekunów prawnych, aby uniknąć konfliktu interesów, gdy funkcję tę pełni pracownik DPS.

Projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej został przedstawiony przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w marcu br. Rozwiązania przygotowane przez resort zakładają reformę pomocy społecznej m.in. w obszarze uprawnień pracowniczych, organizacji pomocy i deinstytucjonalizacji usług. Obecnie trwają konsultacje  m.in. z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

mr/