W opublikowanym przez ZGWRP stanowisku ws. projektu ustawy o zmianie ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg oraz niektórych innych ustaw (UD420) wskazano, iż „Związek pozytywnie ocenia rozwiązania porządkujące funkcjonowanie Funduszu, w szczególności projektowany w art. 1 pkt 1-3 powrót do nazwy Fundusz Dróg Samorządowych, która lepiej odzwierciedla jego pierwotny cel i dotychczasową praktykę funkcjonowania jako instrumentu wspierającego rozwój infrastruktury drogowej jednostek samorządu terytorialnego”.

Poza tym związek zgłosił jednak szereg zastrzeżeń wobec proponowanych w projekcie rozwiązań prowadzących do rozszerzenia zakresu funduszu bez zapewnienia dodatkowych źródeł finansowania, centralizacji procesu podejmowania decyzji oraz ograniczenia roli wojewodów.

„W ocenie Związku proponowane zmiany mogą osłabić samorządowy charakter Funduszu oraz zmniejszyć realną dostępność środków dla gmin i powiatów, które zarządzają zdecydowaną większością sieci dróg publicznych w Polsce” – napisano w stanowisku.

ZGWRP negatywnie ocenił projektowane rozszerzenie katalogu zadań finansowanych z Funduszu o budowę dróg krajowych w miastach na prawach powiatu jako tzw. zadań komplementarnych.

„Rozwiązanie to oznacza odejście od pierwotnej funkcji Funduszu jako instrumentu wspierającego przede wszystkim inwestycje na drogach gminnych i powiatowych. Rozszerzenie katalogu zadań nie zostało przy tym powiązane z odrębnym źródłem finansowania ani z ustawowym mechanizmem zabezpieczającym środki przeznaczone dla podstawowych beneficjentów Funduszu. Związek wnosi o rezygnację z projektowanego art. 4 ust. 1 pkt 2f albo o ustanowienie odrębnego źródła finansowania zadań komplementarnych, które nie będzie ograniczało środków przeznaczonych na inwestycje gminne i powiatowe” – czytamy w stanowisku ZGWRP. 

Związek zwrócił również uwagę, że projekt rozszerza katalog zadań finansowanych z Funduszu, nie zapewniając proporcjonalnego zwiększenia jego budżetu.

„Art. 1 pkt 46 projektu określa limity wydatków Funduszu na lata 2027-2035, jednak ich ocena nie może opierać się wyłącznie na wartościach nominalnych. Należy uwzględnić równoczesne rozszerzenie katalogu zadań, wzrost kosztów robót drogowych, materiałów budowlanych oraz rosnące potrzeby inwestycyjne jednostek samorządu terytorialnego. W praktyce oznacza to, że nawet przy utrzymaniu nominalnych limitów wydatków realna wartość wsparcia kierowanego do gmin i powiatów ulegnie zmniejszeniu. Tym samym liczba możliwych do realizacji inwestycji lokalnych będzie niższa niż w poprzednich latach” – podkreślono w stanowisku.

Wątpliwości ZGWRP budzą także przewidziane w projekcie rozwiązania wzmacniające kompetencje ministra właściwego do spraw transportu kosztem organów funkcjonujących na poziomie województwa.

„Związek nie kwestionuje potrzeby zwiększania przejrzystości procedur, jednak cele te mogą zostać osiągnięte poprzez publikację kryteriów oceny, jawność list rankingowych oraz jednolite standardy postępowania, bez jednoczesnego ograniczania kompetencji wojewodów. To właśnie wojewodowie posiadają najlepszą wiedzę o potrzebach inwestycyjnych poszczególnych regionów i są w stanie elastycznie dostosowywać strukturę finansowania do rzeczywistych potrzeb gmin i powiatów. Nadmierna centralizacja ograniczy tę możliwość oraz zwiększy uznaniowość podejmowanych decyzji” – czytamy w stanowisku. 

ZGWRP wraca również uwagę, że planowane rozszerzenie katalogu zadań Funduszu o rozwój infrastruktury o znaczeniu obronnym zgodnie z projektem miałoby nastąpić wcześniej niż zwiększenie poziomu finansowania tych zadań.

„Powstaje zatem ryzyko, że inwestycje o charakterze obronnym będą finansowane kosztem środków przeznaczonych na podstawowe inwestycje drogowe realizowane przez gminy i powiaty. Ponadto jednostki samorządu terytorialnego nie zawsze dysponują pełną informacją dotyczącą poszczególnych dróg jako dróg o znaczeniu obronnym, co utrudnia racjonalne planowanie inwestycji” – czytamy w stanowisku.

ZGWRP zwraca również uwagę, że projekt wydłuża okres funkcjonowania Funduszu oraz rozszerza jego zakres, nie ustanawiając nowego, trwałego źródła jego finansowania.

„Związek podtrzymuje postulat przekazania na rzecz Funduszu części wpływów z opłaty paliwowej. Opłata ta jest ponoszona przez wszystkich użytkowników dróg, dlatego zasadne jest, aby część uzyskiwanych z niej środków wspierała również rozwój infrastruktury drogowej zarządzanej przez jednostki samorządu terytorialnego. Takie rozwiązanie zapewniłoby stabilność finansowania inwestycji lokalnych oraz ograniczyło zależność skali wsparcia od corocznych decyzji budżetowych” – czytamy w stanowisku.

Związek postuluje także utrzymanie dodatkowych mechanizmów finansowania inwestycji drogowych dla jednostek samorządu terytorialnego, które pomimo pozytywnej oceny nie uzyskały środków w ramach podstawowych naborów Funduszu.

Stanowisko ZGWRP kończy się listą następujących postulatów pod adresem projektu.

„Po analizie projektu ustawy Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej wnosi o: 1. pozostawienie Funduszu instrumentem dedykowanym przede wszystkim finansowaniu inwestycji na drogach gminnych i powiatowych; 2. rezygnację z finansowania zadań komplementarnych z obecnej puli środków Funduszu ustanowienie dla nich odrębnego źródła finansowania; albo 3. zwiększenie limitów wydatków Funduszu proporcjonalnie do rozszerzenia katalogu jego zadań; 4. ustawowe zagwarantowanie, że rozszerzenie zakresu Funduszu nie ograniczy przeznaczonych dla gmin i powiatów środków; 5. pozostawienie wojewodom realnego wpływu na ustalanie poziomów dofinansowania, podział środków oraz proces zatwierdzania list zadań; 6. rezygnację z rozwiązań prowadzących do nadmiernej centralizacji kompetencji; 7. ustanowienie trwałego źródła finansowania Funduszu, w szczególności poprzez przekazanie części wpływów z opłaty paliwowej; 8. utrzymanie dodatkowych mechanizmów wspierających inwestycje samorządowe”.

mam/