Dodatkowe wytyczne dotyczące kontroli w domach pomocy społecznej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wystosowało do wojewodów po interwencji rzecznika praw Obywatelskich. RPO zwracał uwagę, że w DPS-ach wobec mieszkańców stosowane są łóżka przypominające klatki, co stwarza „ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania”.

„Już sama konstrukcja łóżek-klatek sprawia, że umieszczanie w nich mieszkańców może być równoznaczne z nieludzkim i poniżającym traktowaniem” – wskazał RPO. „Funkcjonowanie na terenie placówek opiekuńczych takich łóżek niesie ze sobą ryzyko ich użycia niezgodnie z przeznaczeniem – jako narzędzia zastraszania, represji, nieformalnego dyscyplinowania, izolacji czy czasowego zabezpieczenia (np. w sytuacji ograniczonego nadzoru ze strony personelu)” – dodał.

RPO zaznaczył, że czas pobytu podopiecznego w łóżku-klatce nie jest odnotowywany w dokumentacji, co zwiększa ryzyko arbitralności i nadużyć. „Łóżka te mogą również utrudnić lub uniemożliwić ewakuację, np. w sytuacji zagrożenia pożarowego” – podkreślił.

W odpowiedzi na interwencję RPO, wiceszefowa MRPiPS Katarzyna Nowakowska poinformowała o podjętych działaniach, które mają ukrócić tego rodzaju praktyki. 

„W dniu 20 lipca 2026 r. skierowałam pismo do wszystkich wojewodów z prośbą, aby kwestia ewentualnego stosowania tego typu łóżek była przedmiotem sprawdzania w trakcie kontroli domów pomocy społecznej prowadzonych w imieniu wojewodów przez inspektorów wydziałów polityki społecznej urzędów wojewódzkich, a w przypadku stwierdzenia stosowania tego typu łóżek formułowanie odpowiednich zaleceń pokontrolnych uwzględniających stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich dążących do zapewnienia mieszkańcom bezpiecznych warunków” – wskazała Nowakowska.

Wiceministra poinformowała, że mając na względzie potrzebę poprawy jakości usług świadczonych przez domy pomocy społecznej, w procedowanym projekcie nowelizacji ustawy o pomocy społecznej uwzględniono przepisy zwiększające bezpieczeństwo osób mieszkających w domach pomocy społecznych. Chodzi m.in. o poszerzenie zakresu kontroli przeprowadzanej przez wojewodów o obszar przestrzegania praw człowieka.

W piśmie przypomniano również, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy zobowiązujące dyrektorów lub kierowników domów pomocy społecznej oraz podmioty prowadzące placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku do prowadzenia rejestru zgłoszeń o zdarzeniach nadzwyczajnych dotyczących mieszkańców DPS-ów i osób przebywających w placówkach zapewniających całodobową opiekę. 

„Wprowadzone regulacje miały na celu ograniczenie skali nieprawidłowości w domach pomocy społecznej i placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, a tym samym zwiększenie poczucia bezpieczeństwa osób starszych i niepełnosprawnych przebywających w takich domach lub placówkach” – podkreślono.

Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, bezpośredni nadzór nad domami pomocy społecznej sprawują organy prowadzące, czyli powiat bądź gmina. Natomiast zgodnie z art. 22 pkt 8 tej ustawy wojewodowie sprawują nadzór nad jednostkami pomocy społecznej. 

„Inspektorzy urzędów wojewódzkich mają uprawniania do kontrolowania domów pomocy społecznej w zakresie spełniania standardów określonych przepisami prawa, które muszą być spełnione przez wszystkie tego typu placówki, w szczególności odnoszące się do warunków bytowych, świadczonych usług, spełniania wymogów dotyczących wskaźnika zatrudnienia czy przestrzegania praw mieszkańców” – wskazało MRPiPS.

Szczegółowe zasady, organizację i tryb przeprowadzania kontroli i sprawowania nadzoru określono w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 9 grudnia 2020 r. w sprawie nadzoru i kontroli w pomocy społecznej. Czynności z zakresu kontroli w domach pomocy społecznej prowadzonych przez samorządy lub na ich zlecenie wykonywane są w trybie kontroli kompleksowych, problemowych i doraźnych.

mr/