W stanowisku dotyczącym projektowanej ustawy o zrównoważonym rozwoju miast ZGWRP podkreślił, że z niepokojem ocenia kierunek proponowanych zmian.

„W ocenie Związku projekt ustawy nie spełnia kryteriów ustawy rozwojowej, ponieważ nie wprowadza żadnych nowych instrumentów finansowych, inwestycyjnych ani kompetencyjnych dla gmin, a jednocześnie ogranicza ich realną samodzielność poprzez przenoszenie kluczowych decyzji na poziom ponadlokalny. Oznacza to zmianę modelu relacji państwo — samorząd bez zapewnienia adekwatnej kompensacji dla wspólnot lokalnych” – czytamy w stanowisku.

Zdaniem ZGWRP proponowane rozwiązania będą prowadziły do centralizacji decyzji i wzmacniania roli dużych ośrodków miejskich kosztem wsi.

„Gminy wiejskie, mimo formalnego uczestnictwa w nowych strukturach, nie będą równorzędnym partnerem w procesie decyzyjnym, a ich potrzeby zostaną podporządkowane priorytetom metropolii. Taki model stoi w sprzeczności z deklarowanym policentrycznym rozwojem kraju i grozi dalszym pogłębianiem nierówności terytorialnych” – zaznaczono w dokumencie.
 

ZGWRP zwraca uwagę, że projekt ustawy wprowadza obowiązkowe mechanizmy integracyjne w obszarach takich jak transport publiczny, planowanie przestrzenne czy polityka adaptacyjna, ograniczając autonomię gmin. Wątpliwości związku budzi też planowane oparcie procesu decyzyjnego na kryterium potencjału demograficznego i funkcjonalnego. W opinii związku takie rozwiązanie faworyzuje duże ośrodki miejskie kosztem gmin wiejskich, tym bardziej, że projekt nie zawiera żadnych skutecznych gwarancji ochrony interesów gmin o mniejszym potencjale finansowym i ludnościowym.

„Związek podkreśla, że sprawność decyzyjna nie może być utożsamiana z centralizacją kompetencji ani z ograniczaniem samodzielności gmin. W ocenie Związku projektowane rozwiązania rodzą istotne wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnych zasad samodzielności jednostek samorządu terytorialnego oraz adekwatności finansowania zadań publicznych. Przenoszenie kluczowych kompetencji decyzyjnych na poziom ponadlokalny, bez zapewnienia gminom realnego wpływu oraz stabilnych źródeł finansowania, może w praktyce prowadzić do naruszenia art. 165 i 167 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” – czytamy w stanowisku.
 
Zdaniem ZGWRP dalsze prace nad projektem ustawy wymagają: wprowadzenia gwarantowanych mechanizmów finansowych dla gmin uczestniczących związkach rozwojowych; zabezpieczenia realnego i skutecznego wpływu gmin wiejskich na decyzje strategiczne; zachowania możliwości samodzielnego wykonywania kluczowych zadań publicznych na poziomie gminy; oraz odrębnego i adekwatnego potraktowania obszarów wiejskich w instrumentach polityki rozwoju.

Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej podkreśla, że zachowanie i wzmacnianie funkcji obszarów wiejskich jest nie tylko kwestią sprawiedliwości terytorialnej, ale warunkiem długofalowej stabilności społecznej, gospodarczej i bezpieczeństwa kraju.

„(Planowana) reforma wzmacnia miasta kosztem wsi, co prowadzi do rzeczywistego podważania konstytucyjnej zasady równości gmin i samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Konstytucyjnie gminy wiejskie powinny zachować podmiotowość i stabilność finansową, a każda ingerencja, która w praktyce podporządkowuje ją metropolii, naraża się na konflikt z Konstytucją” – czytamy w stanowisku ZWRP.

mam/