Celem projektu (UD313), który kilka dni temu trafił na Komitet Stały Rady Ministrów jest zwiększenie efektywności dysponowania lokalami znajdującymi się w publicznym zasobie mieszkaniowym poprzez przyznanie gminom nowych instrumentów.

Jednym z najważniejszych jest umożliwienie weryfikacji prawdziwości złożonych przez najemcę lub osobę ubiegającą się o pomoc mieszkaniową oświadczeń o posiadaniu tytułu prawnego do innego lokalu lub domu jednorodzinnego, położonego w tej samej lub pobliskiej miejscowości. W tym celu gmina zostanie uprawniona do wyszukiwania ksiąg wieczystych w centralnej bazie danych ksiąg wieczystych w celu identyfikacji nieruchomości, stanowiących własność najemcy lub osoby ubiegającej się o pomoc mieszkaniową.  

Zgodnie z projektem, w przypadku stwierdzenia, że najemca posiada nieruchomość pozwalającą na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, gmina uzyska prawo do wypowiedzenia umowy najmu z zachowaniem miesięcznego terminu. Z kolei niezłożenie oświadczenia o posiadaniu tytułu prawnego do innego lokalu będzie skutkować odmową zawarcia umowy lub wypowiedzeniem istniejącego najmu w terminie 6 miesięcy. Projekt wyklucza przy tym możliwość wynajmowania lokali komunalnych włodarzom gmin, ich zastępcom, radnym oraz osobom bliskim pełniącym funkcje publiczne.

Ponadto projektowana ustawa nakłada na gminy obowiązek dokonywania, nie rzadziej niż co 3 lata, weryfikacji dochodowej najemców posiadających umowy na czas nieoznaczony. Weryfikacji tej będą podlegać wszyscy najemcy komunalni, w tym osoby, które zawarły umowy przed 21 kwietnia 2019 r.

Deklaracje dochodowe mają być składane za poprzedni rok kalendarzowy (zamiast dotychczasowych 3 miesięcy), a termin na przedłożenie dokumentów potwierdzających dochody (np. zaświadczeń z urzędu skarbowego) wydłużono z 30 do 45 dni. Z weryfikacji wyłączono gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób w wieku emerytalnym, rencistów, osób niepełnoletnich lub pobierające dodatek mieszkaniowy.

Projekt zakłada, że w przypadku przekroczenia progu dochodowego (ustalonego na poziomie minimum 80 proc. przeciętnego wynagrodzenia brutto w województwie dla gospodarstw jednoosobowych oraz 60 proc. dla wieloosobowych), podwyżka czynszu będzie naliczana proporcjonalnie do kwoty przekroczenia. Przy czym maksymalny czynsz po podwyżce nie będzie mógł przekroczyć 6 proc. wartości odtworzeniowej lokalu w skali roku. 

Ponadto projekt przyznaje radom gmin uprawnienia do podwyższenia progów dochodowych w uchwałach lokalnych maksymalnie o 40 punktów procentowych. Gmina będzie mogła również odstąpić od podwyżki, jeśli zmiana wynosiłaby mniej niż 5 proc. dotychczasowego czynszu.

Regulacja zakłada też zniesienie tzw. automatycznego "dziedziczenia" lokali komunalnych. Zgodnie z projektem po śmierci najemcy umowa najmu lokalu komunalnego wygaśnie. Osoby bliskie stale zamieszkujące z najemcą (małżonek, dzieci, partnerzy, osoby alimentowane) nie wstąpią automatycznie w najem, lecz uzyskają roszczenie o zawarcie nowej umowy najmu. Aby z niego skorzystać, będą musiały w ciągu 3 miesięcy złożyć oświadczenie woli wraz z deklaracją dochodową i majątkową. Gmina w ciągu 6 miesięcy przedstawi ofertę umowy najmu z czynszem dostosowanym do dochodów nowego gospodarstwa lub zaproponuje inny lokal zamienny. Przepisy dotyczące wygaśnięcia i roszczenia znajdą zastosowanie do przypadków śmierci najemcy występujących od 1 stycznia 2027 r.

Projektowane rozwiązania przyznają też gminom nowe narzędzia w walce z nielegalnym zajmowaniem lokali i nieuprawnionym podnajmem. Zgodnie z projektem odszkodowanie za zajmowanie lokalu komunalnego bez tytułu prawnego wyniesie 300 proc. wartości czynszu naliczonego według stawki bazowej ustalonej przez gminę, co pozwoli samorządom pokryć realne koszty utrzymania substancji mieszkaniowej. 

W przypadku stwierdzenia, że najemca podnajął lokal lub oddał go w bezpłatne używanie osobie trzeciej bez zgody gminy, samorząd będzie miał obowiązek wypowiedzenia umowy najmu z zachowaniem miesięcznego terminu.

Nowa ustawa ma wejść w wejdzie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Przy czym na dostosowanie uchwał w sprawie zasad wynajmowania lokali komunalnych gminy będą miały 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Z kolei na przeprowadzenie pierwszej weryfikacji dochodowej najemców z umowami zawartymi przed dniem wejścia w życie nowelizacji gminy otrzymają 18 miesięcy.


mp/