W odpowiedzi na pytanie skarbnika powiatu krakowskiego dotyczące możliwości zabezpieczenia w budżecie środków na opłacenie lekarza stwierdzającego zgon RIO jednoznacznie wskazała, że w określonych sytuacjach to powiat musi sfinansować te czynności.

Izba przypomniała, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, zgon i jego przyczyna powinny być co do zasady ustalane przez lekarza leczącego pacjenta w ostatniej chorobie. Alternatywnie, jeśli śmierć nastąpiła w trakcie akcji medycznej, obowiązek ten spoczywa na kierowniku zespołu ratownictwa medycznego.

Problem pojawia się w sytuacjach, gdy nie można dopełnić tych procedur. Wówczas, jak zaznaczyła Izba, stwierdzenie zgonu musi nastąpić w drodze oględzin dokonywanych przez lekarza lub – w razie jego braku – przez inną osobę powołaną do tej czynności przez właściwego starostę. RIO wskazała przy tym, że kluczowe dla finansów samorządu jest zastrzeżenie ustawowe, że koszty tych oględzin i wystawionego świadectwa nie mogą obciążać rodziny zmarłego.

W ocenie krakowskiej RIO przepisy te nakładają na starostę konkretny obowiązek. 

„Na aprobatę zasługuje pogląd, zgodnie z którym zacytowany przepis określa zadanie samorządu powiatowego (...). Wydatki związane z realizacją przedmiotowego zadania obciążają budżet powiatu” – zaznaczyła w opinii RIO. 

Izba zwróciła przy tym uwagę na trwające prace legislacyjne nad projektem ustawy o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw, który ma wprowadzić kompleksowe rozwiązania dotyczących procedury stwierdzania zgonu i jego dokumentowania.

Podobne stanowisko zajęła także RIO w Katowicach, która  uznała, że powiat może ująć w budżecie wydatki na lekarza koronera.

RIO Olsztyn: koroner to nie jest wydatek powiatu

Z kolei RIO w Olsztynie w opinii z 2024 r. zauważyła, że w aktualnym stanie prawnym brak jest podstawy prawnej do ujęcia w budżecie powiatu wydatków na usługi lekarza koronera. Izba zwróciła uwagę, że zasady pokrywania kosztów stwierdzania zgonu określa przepis par. 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 sierpnia 1961 r. w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyny (Dz. U. z 1961 r. nr 39, poz. 202). Zgodnie z nim wydatki związane m.in. z wypłatą wynagrodzeń za ustalenie tożsamości zwłok, dokonanie oględzin oraz wystawienie karty zgonu pokrywają właściwe do spraw zdrowia i opieki społecznej organy prezydiów powiatowych rad narodowych. W ocenie RIO z przepisu tego „nie wynika bezpośrednie wskazanie, że wydatki w tym zakresie ponoszą powiaty”.
 
Ponadto, jak zauważyła RIO, regulacja ta nie może znaleźć zastosowania w obecnym ustroju państwowym, ponieważ przepisy rozporządzenia z 1961 roku odnoszą się do powiatów, stanowiących - w ówczesnych strukturach podziału administracyjnego państwa - administrację rządową. 

„W związku z powyższym, w aktualnym stanie prawnym brak jest podstawy prawnej do ujęcia w budżecie powiatu wydatków dotyczących świadczenia usług lekarza koronera” – zaznaczyła RIO w Olsztynie. 

Samorządy od wielu lat apelują o nowe przepisy w sprawie stwierdzania zgonów.

W 2023 r. Zgromadzenie Ogólne Związku Powiatów Polskich zwróciło się do rządu o zakończenie prac legislacyjnych nad nową ustawą o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Starostowie wskazali, że kwestia stwierdzania zgonu osoby zmarłej jest "szczególnie paląca i wrażliwa społecznie", a odbywa się na postawie przepisów pochodzących z lat 50. ubiegłego wieku. W ich ocenie regulacje te w żaden sposób nie przystają do obecnego systemu ochrony zdrowia. 

mp/