W przyjętym stanowisku ZWRP zwrócił uwagę, że zmiany w systemie finansowania jednostek samorządu terytorialnego w ostatnich latach doprowadziły do istotnej przebudowy mechanizmu ich dochodów. Od 2022 roku odchodzono od modelu opartego na rzeczywistych wpływach podatkowych, zastępując go prognozami Ministerstwa Finansów oraz mechanizmem korekt z opóźnieniem czasowym. Od 2025 roku wprowadzono natomiast system oparty na udziałach w dochodach podatników finansowanych z budżetu państwa oraz jednolitą subwencję ogólną.

Zarząd ZWRP wskazał, że zmiany te w sposób szczególny negatywnie wpłynęły na sytuację finansową województw, które jako jedyna kategoria jednostek samorządu terytorialnego odnotowują w 2026 roku spadek dochodów w stosunku do roku 2025 – zarówno w ujęciu nominalnym, jak i w przeliczeniu na mieszkańca.

Istotnym problemem – wskazanym w stanowisku – pozostaje również ograniczenie dostępu do danych finansowych. Ministerstwo Finansów nie publikuje obecnie informacji dotyczących rzeczywistego wykonania dochodów z PIT i CIT dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, ani danych o poziomie dochodów podatników stanowiących podstawę wyliczeń. W ocenie ZWRP utrudnia to ocenę transparentności i efektywności systemu finansowania.

Samorządy województw podkreśliły również, że ich dochody są w znacznie większym stopniu uzależnione od wpływów z podatku CIT, który charakteryzuje się większą zmiennością niż PIT, co dodatkowo zwiększa ryzyko niestabilności finansowej regionów.

Jak wynika z analizy danych makroekonomicznych, mimo prognozowanego wzrostu PKB w 2026 roku o 6,6% w stosunku do 2025 roku oraz o 13,9% względem 2024 roku, wzrost dochodów województw pozostaje relatywnie niski – wynosi około 2,1% w stosunku do 2024 roku, a w przeliczeniu na mieszkańca 2,8%.

"Obecny kształt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego prowadzi do realnego osłabienia stabilności finansowej województw. Co szczególnie niepokojące, dzieje się to mimo dobrej koniunktury gospodarczej i rosnących wskaźników makroekonomicznych. Zwracamy uwagę nie tylko na spadek dynamiki dochodów, ale również na brak dostępu do danych, które pozwalałyby samorządom rzetelnie ocenić sposób ich wyliczania. Transparentność w tym zakresie jest warunkiem zaufania do systemu finansowania JST" – podkreślił Olgierd Geblewicz, prezes Zarządu Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej.

W stanowisku Zarząd ZWRP zaapelował do premiera Donalda Tuska, Ministra Finansów i Gospodarki Andrzeja Domańskiego oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcina Kierwińskiego o podjęcie działań zmierzających do rewizji obowiązującej ustawy oraz przywrócenia pełnej transparentności danych dotyczących finansów jednostek samorządu terytorialnego.

Według danych Ministerstwa Finansów budżety jednostek samorządu terytorialnego zamknęły 2025 rok nadwyżką budżetową w kwocie 1,8 mld zł, przy planowanym deficycie w wysokości 30,6 mld zł.  

mp/