Kontrola NIK została przeprowadzona w pięciu JST z woj. świętokrzyskiego: urzędach gmin Raków, Nagłowice i Włoszczowa oraz w urzędach miasta w Jędrzejowie i Skarżysku-Kamiennej. Jej celem było sprawdzenie, czy organy wykonawcze tych JST prawidłowo wywiązały się z obowiązku zapewnienia mieszkańcom możliwości prowadzenia selektywnej zbiórki odpadów tekstyliów i odzieży. Kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2025 r.

Jak wynika z raportu pokontrolnego NIK, urzędy gmin były organizacyjnie przygotowane do zapewnienia mieszkańcom gmin prowadzenia selektywnej zbiórki odpadów tekstyliów i odzieży.

„Postanowienia regulaminów tych urzędów oraz zapisy w zakresach obowiązków ich pracowników umożliwiały realizację zadań dotyczących gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami tekstyliów i odzieży. Regulaminy utrzymania czystości i porządku wszystkich objętych badaniem gmin uwzględniały nowe zasady postępowania z odpadami tekstyliów i odzieży” – poinformowała NIK.

Kontrolerzy stwierdzili, że organy wykonawcze gmin, za wyjątkiem wójta Gminy Nagłowice, sporządziły gminne programy ochrony środowiska - nie zostały one jednak zmienione w związku z wejściem w życie nowych przepisów dotyczących selektywnej zbiórki odpadów tekstyliów i odzieży.

Kontrola wykazała, że wszyscy wójtowie, burmistrzowie i prezydent miasta w okresie objętym kontrolą terminowo sporządzali roczne analizy stanu gospodarki odpadami komunalnymi, a każda z objętych kontrolą gmin zagwarantowała odbiór odpadów tekstylnych w punktach selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

„Niestety żadna z nich nie zapewniła innych form zbierania tych odpadów, mimo iż Ministerstwo Klimatu i Środowiska zachęcało gminy do podejmowania inicjatyw, które wykraczają poza standardowe działania i tworzą nową jakość w zarządzaniu odpadami komunalnymi” – zwróciła uwagę NIK.

W raporcie przypomniano, że resort rekomendował takie rozwiązania jak: zbiórka workowa „door-to-door” umożliwiająca mieszkańcom oddanie odpadów tekstylnych bezpośrednio sprzed domu; rozstawienie pojemników na takie odpady w miejscach łatwo dostępnych dla mieszkańców (np. przy szkołach, centrach handlowych, placach miejskich); czy możliwość zamówienia bezpłatnego odbioru odzieży przez kuriera lub paczkomat.

O nowych zasadach postępowania z odpadami tekstylnymi urzędy gmin informowały mieszkańców w internecie oraz na tablicach informacyjnych w siedzibie urzędu. W opinii kontrolerów było to działania niewystarczające, ponieważ ograniczono w ten sposób możliwość dotarcia z informacjami do osób starszych i wykluczonych cyfrowo. Kontrola wykazała również, że w co najmniej dwóch gminach akcję informacyjną rozpoczęto już po wprowadzeniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów tekstylnych.

„W związku z tym, że punkty selektywnego zbierania odpadów znajdowały się głównie na obrzeżach gmin, a funkcjonujące na ich terenie rozwiązania umożliwiały mieszkańcom pozbycie się jedynie odzieży używanej zdatnej do ponownego użycia, zdaniem kontrolerów NIK zasadnym byłoby wprowadzenie alternatywnych rozwiązań umożliwiających mieszkańcom, zwłaszcza osobom starszym, czy mającym problem z mobilnością, pozbycie się odpadów tekstyliów i odzieży w złym stanie – zniszczonej czy poplamionej – bliżej ich miejsca zamieszkania” – zaznaczyła NIK w raporcie pokontrolnym.

Według danych Komisji Europejskiej przeciętny obywatel UE każdego roku kupuje ok. 26 kg nowej odzieży i wyrzuca ok. 11 kg zużytych wyrobów tekstylnych. Ma to czwarty największy wpływ na środowisko i zmianę klimatu, po żywności, mieszkalnictwie i mobilności. Jest to również trzeci co do wielkości obszar konsumpcji w zakresie użytkowania wody i gruntów oraz piąty co do wielkości w zakresie wykorzystania surowców pierwotnych i emisji gazów cieplarnianych.

W związku z rosnącą ilością odpadów tekstylnych Unia Europejska nałożyła na państwa członkowskie obowiązek prowadzenia ich selektywnej zbiórki. Polska zaimplementowała ten obowiązek w 2019 r. poprzez nowelizację ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, która zobowiązała gminy do przyjmowania tekstyliów w punktach selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Obowiązek wszedł w życie 1 stycznia 2025 roku.

mam/