Spotkanie w siedzibie UMP na temat konieczności wdrożenia ROP; fot. Serwis Samorządowy PAP
W ciągu 10 lat wydatki gmin per capita na gospodarkę odpadami wzrosły o ponad 223 proc., a wzrost realnego kosztu 1 kg odpadów wyniósł ponad 50 proc. - wynika z analiz ekspertów AGH, które zaprezentowano w czwartek w Warszawie. Samorządowcy ostrzegli, że gminy nie są już w stanie dopłacać do systemu, a dalsze podwyżki opłat za śmieci budzą coraz większy opór mieszkańców.
Podczas śniadania prasowego, które odbyło się w siedzibie Unii Metropolii Polskich w Warszawie Sławomir Kiszkurno, prezes zarządu spółki Port Czystej Energii i przedstawiciel Krajowej Izby Gospodarki Odpadami, przypomniał, że Polska jest jedynym państwem w Unii Europejskiej, które dotąd nie wdrożyło w pełni mechanizmów ROP.
Ostrzegł, że brak tego systemu niesie ryzyko dotkliwych kar finansowych ze strony TSUE za niewdrożenie unijnych przepisów oraz obciążenie budżetu państwa podatkiem od nieprzetworzonego plastiku.
„To jest problem, który uderza najbardziej w portfel mieszkańcom. Mamy dzisiaj kolizję prawną, jeśli chodzi o wprowadzenie tych przepisów, mamy brak spełnienia obecnie zasady zanieczyszczający płaci i te zapisy dotyczące ROP-u spowodują, że w końcu za wprowadzenie danego odpadu i za jego recykling i wszystkie kwestie związane z jego zagospodarowaniem zapłaci ten, który dany produkt kupi w opakowaniu” – wyjaśnił Kiszkurno.
Powołując się na dane ekspertów z Akademii Górniczo-Hutniczej Kiszkurno przekazał, że w ciągu ostatnich 10 lat wzrost wydatków gmin per capita na gospodarkę odpadami wzrósł o ponad 223 proc., a wzrost realnego kosztu 1 kg odpadów wyniósł ponad 50 proc.
„Są to bardzo duże wzrosty, których mieszkańcy nie są w stanie udźwignąć. Ten koszt zagospodarowania odpadów jest dzisiaj tak wysoki, co też powoduje problem w ogóle ze ściągalnością tych środków, by pokryć koszty gminnego systemu gospodarki odpadami” – powiedział prezes Portu Czystej Energii.
Według zaprezentowanej podczas spotkania analizy AGH w 2025 r. koszt opakowań w całym „koszyku odpadowym” mieszkańca wyniósł ok. 9,91 zł miesięcznie i blisko 119 zł rocznie. Zdaniem Sławomira Kiszkurno przyjęcie ROP pozwoliłoby na obniżenie kosztów opłaty odpadowej co najmniej o połowę.
„Więc wprowadzenie ROP to jest realna korzyść w portfelu mieszkańca i możliwość obniżenia tych stawek czy zaoszczędzenia tej kwoty w budżecie gminy” – powiedział ekspert.
Głos w dyskusji zabrał również Piotr Kryszewski, dyrektor zarządzający ds. Zielonego Gdańska. Podkreślił, że brak wdrożenia systemu ROP pogłębia problemy finansowe samorządów, a koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami osiągnęły już granicę społecznej akceptowalności.
„Finanse samorządów, czy też zdolność ponoszenia tych opłat przez mieszkańców, doszły już do takiego punktu, że ta akceptowalność społeczna już nie ma miejsca” – zaznaczył.
W swojej wypowiedzi zwrócił też uwagę na rosnące obciążenia związane z karami za nieosiąganie wymaganych poziomów recyklingu. Jak podkreślił, samorządy już dziś muszą zabezpieczać na ten cel środki w budżetach. W przypadku Gdańska potencjalna kara za 2025 rok wynosi około 7 mln zł, a w niektórych miastach zrzeszonych w Unii Metropolii Polskich sięga kilkunastu milionów złotych.
„Dzisiaj już musimy podejmować takie decyzje, żeby te środki zabezpieczać, zarezerwować w budżecie” – podkreślił Kryszewski.
W jego ocenie nieefektywny system gospodarowania odpadami i związane z nim koszty ograniczają możliwości rozwoju gmin. „To są realne miliony złotych, które mogły być przeznaczone na drogi, szpitale, inne usługi społeczne i podnoszenie jakości życia mieszkańców” – podsumował.
O rosnących kosztach systemu gospodarowania odpadami mówiła też sekretarz gminy Wołomin Małgorzata Izdebska. Jak wskazała, najnowszy przetarg na odbiór i zagospodarowanie odpadów w Wołominie przyniósł wzrost kosztów o 1,5 mln zł.
„To jest wzrost kosztów w stosunku do ogółu kosztów, które są na poziomie ok. 20 mln zł dla takiej gminy jak Wołomin znaczne. Zresztą już od kilku lat dopłacamy do systemu, ponieważ radni uznali, że stawki, które są w Wołominie są już nie do przyjęcia i potrzebują wsparcia budżetu gminy” – powiedziała Izdebska.
Jak zaznaczyła, samorząd stoi dziś przed kolejną trudną decyzją – czy podnieść opłaty za odbiór odpadów, czy przeznaczyć na funkcjonowanie systemu kolejne środki z budżetu.
„Dzisiaj właśnie przedkładamy radnym uchwałę z propozycją podwyżki stawek opłat. I będzie pytanie, co zrobić? Czy te stawki podnosić, czy dokładać kolejne miliony z naszego budżetu, które mogłyby pójść na inwestycje, na remonty, na poprawę jakości usług świadczonych przez mieszkańców” – zauważyła.
Mariusz Marszał, wicedyrektor Biura ds. Legislacyjnych ZGWRP podkreślił z kolei, że samorządy oczekują przede wszystkim wprowadzenia „jasnego legislacyjnego rozwiązania”, które zostało już uzgodnione przez stronę samorządową.
„W tej chwili nie ma żadnego rozwiązania. Jest tylko twarda reguła rynkowa, która stawia jednostki samorządu terytorialnego i mieszkańców po stronie przegranych, bo to oni muszą za to wszystko płacić” – wskazał Marszał.
Zwrócił uwagę, że konsekwencje obecnego systemu ponoszą przede wszystkim samorządy, które muszą mierzyć się z niezadowoleniem mieszkańców i podejmować niepopularne decyzje dotyczące opłat.
„Całe odium niezadowolenia społecznego nie spada na rząd ani na podmioty wprowadzające opakowania na rynek, tylko na samorządy, które muszą podejmować uchwały wbrew oczekiwaniom mieszkańców” – podsumował Mariusz Marszał.
ROP w oparciu o unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych wprowadza mechanizm tzw. ekomodulacji, czyli czystą regułę rynkową. Producent, który zaprojektuje opakowanie ekologiczne, lekkie i łatwe w recyklingu, zapłaci stawkę minimalną. Wyższe koszty miałyby ponieść wyłącznie firmy ignorujące ochronę środowiska.
Wdrożenie systemu ROP znalazło się w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100). Regulacja zakłada, że producenci będą wnosić opłatę opakowaniową do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), który jako publiczna organizacja ROP Opakowań będzie przekazywał te środki m.in. gminom na pokrycie kosztów selektywnego zbierania i transportu odpadów.
mc/ mp/