Prezentacja „Wielokadencyjność – wstępne wyniki badań kontekstu społecznego i gospodarczego” przygotowana przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego została przedstawiona we wtorek podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Jak wynika z opracowania, długość sprawowania funkcji przez wójtów i burmistrzów ma pozytywny wpływ na sytuację finansową gminy.

Jak podkreślił dyrektor NIST prof. Paweł Swianiewicz, ze wstępnych wyników badań wynika, że gminy rządzone przez kilka kolejnych kadencji przez tego samego włodarza wykazują się szybszym wzrostem wielkości dochodów własnych.

„W tych gminach o dłuższym stażu zarządzających wójtów i burmistrzów udaje się uzyskiwać nieco lepsze wyniki niż w tych gminach, w których takiej stabilizacji brak” – wskazał prof. Swianiewicz. 

Badaniem objęto 373 gmin, w których od 2006 do 2024 roku władzę sprawował ten sam włodarz oraz grupę kontrolną 136 gmin, gdzie wójt lub burmistrz nie urzędował dłużej niż dwie kolejne kadencje. Do porównania wybierano gminy, które były do siebie podobne pod względem liczby ludności, zamożności oraz innych cech, w tym wyników finansowych osiąganych przed 2006 rokiem. Analizie zostały poddane m.in. zmiany dochodów własnych per capita, zmiany wydatków inwestycyjnych oraz trend demograficzny.

Jak wynika z badania, najbardziej widoczne na korzyść gmin rządzonych przez tego samego włodarza były różnice w dochodach własnych jednostek.

„Również pozytywny był ten wpływ, jeśli chodzi o wydatki inwestycyjne, ale on był tutaj na granicy istotności statystycznej, więc nie był tak silny jak w przypadku dochodów własnych. Jeżeli chodzi o trend demograficzny, również jest pozytywny wpływ wielokadencyjności, ale również ze słabszą istotnością statystyczną niż w przypadku dochodów własnych” – podkreślił szef NIST.

W badaniu porównano również wpływ wielokadencyjności na sytuację finansową gminy w odniesieniu do wielkości jednostek samorządu terytorialnego. 

„Ten efekt jest zauważalny przede wszystkim w grupie gmin najmniejszych, poniżej 6 tys. mieszkańców” – podkreślił prof. Swianiewicz. „Jeśli chodzi o wpływ na wyniki gospodarcze i finansowe to nasze wyniki potwierdzają tezę o nabieraniu doświadczenia i umiejętności zarządzania” – dodał.

Jak zaznaczył w samorządach od 6 tys. do 20 tys. mieszkańców pozytywny efekt wielokadencyjności jest wyraźnie słabszy, natomiast w przypadku jednostek powyżej 20 tys. mieszkańców metoda badawcza nie była wystarczająco miarodajna ze względu na brak właściwej grupy kontrolnej. 

W odniesieniu do rozwiązań związanych z kadencyjnością wójtów i burmistrzów w krajach europejskich prof. Swianiewicz wskazał, że tylko w Portugali i we Włoszech zdecydowano się na wprowadzenie ograniczeń w tym zakresie. W Portugali przepisy dotyczące burmistrzów obowiązują od 2025 r. i nie budzi to kontrowersji. Natomiast we Włoszech, mimo że zostały one wdrożone dużo wcześniej nadal są przedmiotem dyskusji i sporów. We Włoszech zdecydowano również o częściowym zniesieniu ograniczeń dla małych gmin, ze względu na kłopoty ze znalezieniem kandydatów, którzy zastąpiliby ustępującego ze stanowiska burmistrza. 

Pełne wyniki badań NIST zamierza przedstawić we wrześniu br. 

mr/