Burmistrz Kórnika zwrócił się do RIO z pytaniem o możliwość ujęcia w budżecie gminy na 2027 rok kwoty 500 tys. zł ze środków własnych z przeznaczeniem na dotacje celowe dla mieszkańców na budowę przydomowych miejsc schronienia. Burmistrz zapytał też o możliwość określenia zasad udzielania takich dotacji w formie zarządzenia. 

W odpowiedzi RIO wskazała, że przepisy ustawy o finansach publicznych oraz ustawy o ochronie ludności umożliwiają co prawda planowanie w budżecie gminy wydatków przeznaczonych  na realizację jej zadań własnych w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej. Izba podkreśliła jednak,, że przepisy te "nie ustanawiają samoistnej podstawy do przekazywania środków budżetowych osobom fizycznym w formie dotacji na inwestycje realizowane w ich prywatnych nieruchomościach". 

RIO wskazała przy tym, że możliwość finansowania określonego zadania własnego gminy należy odróżnić od kompetencji do udzielania dotacji określonym kategoriom beneficjentów.

W ocenie Izby, samo ujęcie kwoty 500 tys. zł w budżecie gminy na 2027 rok nie stworzyłoby podstawy prawnej do wypłaty tych dotacji. Jak wyjaśniła RIO, zaplanowanie wydatku w budżecie jest czynnością z zakresu gospodarki budżetowej i nie zastępuje przepisu prawa materialnego upoważniającego do przekazania środków określonej kategorii beneficjentów.

W stanowisku Izba zwróciła też uwagę, że sformułowanie „przydomowe miejsce schronienia” nie jest pojęciem ustawowym. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej rozróżnia jedynie budowle ochronne (schrony i ukrycia), miejsca doraźnego schronienia oraz punkty schronienia. W ocenie RIO samo zidentyfikowanie danej nieruchomości jako punktu schronienia przez komendanta Państwowej Straży Pożarnej nie stanowi podstawy do przyznania dotacji na jej utworzenie.

Jednocześnie Izba przypomniała, że przekazywanie dotacji celowych m.in. na budowę lub przebudowę budowli ochronnych oraz organizowanie miejsc doraźnego schronienia – również w obiektach niepublicznych – jest przewidziane w art. 106 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. RIO zauważyła jednak, że są to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, finansowane z budżetu państwa za pośrednictwem wojewodów oraz ministra właściwego do spraw wewnętrznych, a nie lokalne programy ze środków własnych gminy.

W swojej opinii RIO odniosła się też do art. 221 ustawy o finansach publicznych, wskazując, że nie stanowi on samodzielnej podstawy do refundowania osobom fizycznym kosztów inwestycji realizowanych na prywatnych nieruchomościach.

„Przepis ten dotyczy dotacji udzielanych podmiotom niezaliczanym do sektora finansów publicznych i niedziałającym w celu osiągnięcia zysku na cele publiczne związane z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego, w tym na dofinansowanie inwestycji związanych z realizacją tych zadań” – zaznaczyła Izba dodając, że przepis ten nie może być też wykorzystywany do pominięcia szczególnego mechanizmu finansowania budowli ochronnych i miejsc doraźnego schronienia, określonego w art. 106 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej.

RIO wskazała także, że nawet w przypadkach stosowania art. 221 ustawy o finansach publicznych, tryb postępowania o udzielenie dotacji, sposób jej rozliczania oraz kontroli określa w drodze uchwały rada gminy, a nie burmistrz w drodze zarządzenia.

Izba wyjaśniła również, że odniesienie się we wniosku burmistrza do rządowych programów ochrony ludności nie zmienia sytuacji prawnej. W ocenie RIO obowiązujący Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 nie rozstrzyga szczegółowych zasad finansowania zadań w 2027 roku, natomiast projekt programu na lata 2027–2031 pozostaje w fazie prac rządowych (projekt programu został przyjęty przez Radę Ministrów 6 października). 

RIO przypomniała jednak, że żaden dokument tego typu nie może zastąpić ustawowej podstawy przyznania dotacji ani ustanowić kompetencji organu wykonawczego niewynikających z ustaw.

mp/