Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiła wyjaśnienia w sprawie stosowania przepisów dotyczących urlopów pracowniczych. Chodzi o terminy wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego, który przysługuje pracownikowi za poprzedni rok. Jak zaznaczono, mimo że co do zasady urlop powinien być udzielany w roku, za który przysługuje, pracownicy nie zawsze w pełni korzystają ze swoich uprawnień.

„Wielokrotne kumulowanie urlopu, mimo obowiązku jego udzielenia, nie należy do rzadkości. Bywa to problemem m.in. w samorządach lub na stanowiskach kierowniczych, gdzie występują trudności z zobowiązaniem do wykorzystania urlopu osoby wysoko postawionej w hierarchii służbowej” – podkreśliła PIP.

Jak wskazano w wyjaśnieniach, zgodnie z art. 161 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Jednak zgodnie z art. 168 Kodeksu pracy, urlopu niewykorzystanego w terminie, należy pracownikowi udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Przepisy dotyczące zaległego urlopu nie odnoszą się natomiast do części urlopu stanowiącej „urlop na żądanie”, który można wykorzystać w wymiarze maksymalnie czterech dni w ciągu każdego roku.

„Dyspozycja art. 168 k.p. wskazuje, iż udzielenie urlopu zaległego w terminie do 30 września następnego roku jest obowiązkiem pracodawcy. Choć brzmienie tego przepisu może wskazywać, że zaległy urlop powinien być wykorzystany przez pracownika w całości do 30 września, według najpopularniejszej interpretacji wystarczy, żeby w tej dacie przypadał pierwszy dzień urlopu” – wskazano.

Podkreślono, że w przypadku, gdy pracodawca nie udzieli pracownikowi zaległego urlopu wypoczynkowego najpóźniej do 30 września następnego roku, może to zostać uznane za wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Grozi za to grzywna od 2000 zł do 60 000 zł.

PIP powołała się też na orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazując, że pracodawca może zobligować pracownika do wykorzystania urlopu w wyznaczonym terminie. Chodzi m.in. o wyrok z 2 września 2003 r. (sygn. Akt I PK 403/02, OSNP 2004/18/310), w którym SN wskazał, iż art. 168 k.p. stanowi, że urlopu niewykorzystanego zgodnie z planem urlopów należy pracownikowi udzielić najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. Sąd podkreślił, iż w takim przypadku pracodawca nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystania urlopu, lecz musi go udzielić w terminie określonym w powołanym przepisie. Zgodnie z tym stanowiskiem pracodawca ma nie tylko prawo zobowiązać pracownika do wykorzystania urlopu zaległego, ale może też jednostronnie wyznaczyć konkretny termin jego wykorzystania.

„Odmienne stanowisko, wskazujące na mniejsze uprawnienia pracodawców, zajął Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy w piśmie GNP-110-4560-46 /07/PE. W związku z brakiem odmiennej, jednoznacznej regulacji w opinii Departamentu Prawnego pracodawca nie posiada aż tak daleko posuniętego prawa do dysponowania zaległym urlopem pracownika. Może jedynie zobowiązać pracowników do wskazania terminów, w których chcą wykorzystać zaległe urlopy do 30 września następnego roku kalendarzowego, a w przypadku ich niewykorzystania nałożyć na pracowników kary porządkowe. Według Departamentu Prawnego zasadne jest też, aby pracodawca określił konkretną procedurę wykorzystywania i kierowania pracowników na urlopy zaległe w regulaminie pracy” – wskazała PIP.

Jak podkreślono w wyjaśnieniach prawo do urlopu wypoczynkowego, podobnie jak w przypadku innych roszczeń wynikających ze stosunku pracy, ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Termin ten liczony jest od 30 września roku kalendarzowego następującego po jego nabyciu. Jest to ostateczny termin udzielenia urlopu przez pracodawcę.

mr/