Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę inwestycji mostowych w ośmiu województwach. Kontrola NIK objęła siedem jednostek samorządu terytorialnego (dwa Zarządy Dróg Wojewódzkich, dwa Zarządy Dróg Powiatowych, dwa Urzędy Miejskie oraz jeden Urząd Gminy) oraz jednostkę budżetową sektora publicznego, tj.: Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Okres objęty kontrolą to 1 stycznia 2021 r. do I półrocza 2025.

Jak wynika z przeprowadzonej kontroli, projekty wszystkich zbadanych inwestycji zostały opracowane przez zewnętrznych projektantów, posiadających wymagane prawem wykształcenie i uprawnienia. Jednak przy realizacji pięciu z nich dokumentacja projektowa została przygotowana nieprawidłowo i została odebrana przez inwestora pomimo tego, że nie zawierała części elementów wymaganych prawem lub wskazanych w umowach zawartych z projektantami albo wymogami specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych.

„Nie egzekwowano obowiązków wynikających z umowy w zakresie kompletności odebranego projektu budowlanego, a przyjęta dokumentacja projektowa nie zawierała projektu technicznego, w tym wyników obliczeń statyczno-wytrzymałościowych. Brakowało m.in. pozwolenia wodnoprawnego, które zapewnia ochronę środowiska i wód przed negatywnym wpływem inwestycji” – wyjaśniła Izba.

NIK ustaliła również, że nie wszędzie przy realizacji inwestycji uzyskano wymagane decyzje administracyjne i realizowano ich zapisy. W komunikacie wskazano m.in., że w Zarządzie Dróg Powiatowych w Bielsku-Białej nie poinformowano odpowiednich instytucji o terminie rozpoczęcia robót budowlanych, a w dokumentacji UM w Łowiczu zabrakło informacji dot. wojskowej klasyfikacji obciążeń mostowych. 

Kontrola wykazała, że wszyscy wykonawcy inwestycji budowlanych oraz pełniący funkcję nadzoru inwestorskiego zostali wybrani prawidłowo. Jednak w dwóch z ośmiu skontrolowanych jednostek stwierdzono naruszenie przepisy Prawa zamówień publicznych.

„Odnotowano m.in., że członkowie komisji przetargowej nie złożyli wymaganych oświadczeń. Ponadto w UM w Łowiczu wystąpiły przypadki nierzetelnego opracowania Specyfikacji Warunków Zamówienia (SWZ), polegające na niespójności jej zapisów z ogólnymi warunkami umowy zatrudnienia pracowników i określenia przedmiotu zamówienia w zakresie układu oczyszczania wód opadowych” – podkreśliła NIK.

We wszystkich skontrolowanych inwestycjach prowadzone były wymagane prawem budowlanym dzienniki budowy. Jednak w ocenie NIK w 6 z 8 jednostek proces budowlany był dokumentowany nierzetelnie i sprzecznie m.in. z ustawą Prawo budowlane.

„W dziennikach budowy brakowało m.in. informacji dotyczących wykonanych rodzajów robót, warunków w jakich były wbudowane, o dokonanym pobraniu próbek, jak również nie zamieszczano informacji o stronach procesu inwestycyjnego lub pomijano kwestie związane z wprowadzeniem lub przeglądem organizacji ruchu” – czytamy w komunikacie.

Ponadto przy oględzinach czterech z dziewięciu inwestycji stwierdzono nieprawidłowy stan techniczny zrealizowanych elementów wyposażenia tych obiektów, tj. m.in. uszkodzenia lub brak oznakowania, niewłaściwe umocnienie skarp rowów odwaniających, uszkodzenie barier ochronnych, niedrożne urządzenia dylatacyjne oraz wycieki przy łożysku.

NIK przekazała też, że wydatki na inwestycje i nadzór rozliczono prawidłowo. Wszystkie koszty były udokumentowane, zatwierdzone i rozliczone zgodnie z ustawą o finansach publicznych, a płatności dokonano terminowo. Ponadto wszystkie realizowane inwestycje podlegające kontroli zostały zrealizowane w terminie umownym.

„Wyniki kontroli wskazują, że określone nieprawidłowości występują podczas projektowania i budowy obiektów mostowych bez względu na to, jaki podmiot jest inwestorem czy zarządcą danego obiektu. Znając typowe błędy, wszyscy zarządcy dróg, począwszy od gminnych po krajowe, mogą podjąć działania niezbędne dla ich uniknięcia” – napisała NIK.

W wyniku kontroli NIK zarekomendowała opracowanie przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów wzorców postępowania lub instrukcji skierowanych do zarządców dróg. Z kolei zarządcom dróg Izba zarekomendowała m.in. zorganizowanie nadzoru nad procesem inwestycyjnym w sposób zapewniający prowadzenie kontroli jakości materiałów budowlanych na każdym jego etapie, stworzenie listy obligatoryjnych badań do wykonania przez nadzór inwestorski wraz z odniesieniem do danego STWiORB oraz Zobowiązanie kluczowych uczestników procesu budowlanego tj. nadzoru inwestorskiego i kierownika budowy do obecności na terenie budowy podczas trwających robót oraz jej dokumentowania.

mc/