Celem nowej ustawy jest sfinalizowanie kompleksowej reformy systemu budżetowego, która została podzielona na dwie części. Pierwsza – już wdrożona - obejmuje średniookresowe ramy budżetowe oraz zmiany w przeglądach wydatków. Przepisy wprowadzające drugą część reformy zostały zawarte w przegłosowanej przez Senat ustawie – chodzi o zmiany w klasyfikacji budżetowej, systemie zarządzania budżetem i wprowadzenia kryteriów oceny inwestycji publicznych.

Trwa wdrażanie KSeF, a idą kolejne zmiany. Skarbnicy ostrzegają przed chaosem

Zmiany te mają przełożyć się na poprawę skuteczności oraz efektywności wydatkowania środków publicznych. Wprowadzony ma zostać nowy układ grup wydatków publicznych - mają być podzielone zgodnie z ich charakterem ekonomicznym, czyli na: transfery bieżące, np. dotacje; świadczenia na rzecz osób fizycznych; wydatki bieżące; wydatki majątkowe (inwestycje) oraz transfery majątkowe, np. dotacje inwestycyjne.

Analogiczne zmiany wprowadzono w odniesieniu do budżetów jednostek samorządu terytorialnego (JST). Dodatkowo, w ramach każdej z ww. grup, prezentowane będą wydatki na realizację programów finansowanych, m.in. z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej.

Nowela w zakresie zarządzania budżetem państwa zawiera m.in. regulacje, które mają usprawnić procesy związane z opracowaniem projektów planów finansowych oraz harmonogramu dochodów i wydatków. Wprowadzono nowy termin opracowania i przekazania dysponentom części budżetowych projektów planów finansowych na następny rok budżetowy - obecna data 1 grudnia ma być zamieniona na 25 listopada. Skrócony ma być też termin przekazywania przez dysponentów jednostkom podległym informacji o kwotach dochodów i wydatków – z 10 dni roboczych na 7 dni kalendarzowych, co ma uelastycznić proces realizacji oraz wykonania budżetu państwa.

Ustawa nakazuje, aby do projektu ustawy budżetowej były prezentowane dodatkowe informacje dotyczące części budżetu państwa z podziałem kompetencji poszczególnych ministrów. Ponadto obowiązkowe ma być umieszczanie w uzasadnieniu do ustawy budżetowej planów finansowych i funduszy Banku Gospodarstwa Krajowego. Ma to zapewnić kontrolę parlamentarną i społeczną w zakresie gromadzenia i wydatkowania środków w tych funduszach. Ustawa zakłada też, że sprawozdanie z wykonania tych planów finansowych ma być zawarte w uzasadnieniu do wykonania ustawy budżetowej przedkładanym w każdym roku Sejmowi.

Zmiany w zakresie inwestycji publicznych dotyczą m.in. dokonywania ich ocen, gdy szacunkowy łączny koszt takich inwestycji wynosi co najmniej 10 mln zł. Ocena takiej inwestycji ma być publikowana, gdy jej szacunkowy łączny koszt przekracza 500 mln zł. Publikowane mają być też informacje o realizowanych inwestycjach publicznych, gdy ich wartość kosztorysowa wynosi co najmniej 100 mln zł.

Nowe przepisy dotyczą inwestycji publicznych finansowanych lub dofinansowanych w łącznej kwocie minimum 50 proc.: z wydatków budżetu państwa, z wydatków państwowych funduszy celowych, z wydatków funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych BGK oraz z wykorzystaniem papierów wartościowych otrzymanych nieodpłatnie. Regulacje te nie dotyczą inwestycji m.in. współfinansowanych ze środków europejskich.

Ustawa zmienia również zasady dotyczące budżetów samorządów. W uzasadnieniu poinformowano, że celem zmian jest m.in. usprawnienie procesu realizacji przedsięwzięć wieloletnich. Zgodnie z ustawą JST będą mogły wprowadzać zmiany w wieloletniej prognozie finansowej w zakresie limitów zobowiązań lub kwot wydatków na wszystkie przedsięwzięcia wieloletnie (a nie tylko związane z realizacją projektów UE, jak dotychczas). Zakres zmian został uwarunkowany niepogorszeniem wyniku budżetu JST dla każdego roku objętego prognozą.

Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Wyjątkiem jest art. 1 pkt 37, który dotyczy sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej i wchodzi w życie 1 stycznia 2027 r. 

mbl/ mrr/ mp/