Zgodnie z opublikowanym przez Watchdog raportem badaniem objęto 2809 urzędów jednostek samorządu terytorialnego, z czego odpowiedzi udzieliło 2477 (88 proc.), a w analizie uwzględniono 2400.

Autorzy badania wysłali do wszystkich gmin, powiatów i województw w Polsce wniosek o informację zawierający trzy pytania:

1.    Czy wszystkie posiedzenia komisji rady, które odbyły się od 1 listopada 2025 r. do dnia złożenia wniosku, były publicznie transmitowane na żywo (online)?
2.    Czy audiowizualne zapisy (inaczej materiał filmowy) ze wszystkich posiedzeń komisji rady, które odbyły się od 1 listopada 2025 r. do dnia złożenia wniosku, zostały udostępnione w Biuletynie Informacji Publicznej (bezpośrednio lub poprzez zamieszczenie linku do zewnętrznego serwisu) lub w innym miejscu?
3.    Jeżeli odpowiedź na poprzednie pytanie jest twierdząca, to prosimy o podanie linku/linków do publikowanych materiałów filmowych (nagrań z posiedzeń).

Autorzy badania zwrócili uwagę, że chociaż transmitowanie i nagrywanie posiedzeń komisji nie jest ustawowym obowiązkiem samorządów, to pozwala zapewnić większą jawność działania lokalnych władz, tym bardziej, że często to właśnie na komisjach zapadają kluczowe ustalenia. Tymczasem, jak wynika z analizy przesłanych przez JST odpowiedzi, pełną przejrzystość prac komisji – z transmisjami i archiwizacją – zapewnia zaledwie ułamek samorządów.

Jak wynika z badania, w skali kraju zaledwie 22 JST spełniają standard pełnej jawności, rozumianej jako prowadzenie transmisji wszystkich posiedzeń komisji radnych wraz z ich archiwizacją i możliwością późniejszego odtworzenia.

„Oznacza to, że w zdecydowanej większości samorządów mieszkańcy nie mają bieżącego ani pełnego dostępu do prac komisji” – konstatują autorzy badania.

Jak wynika z raportu Watchdoga, kolejne 24 urzędy deklarują wprawdzie prowadzenie transmisji, jednak wyłącznie w odniesieniu do niektórych komisji lub wybranych posiedzeń. W tej grupie samorządów w dziewięciu przypadkach transmisje nie są archiwizowane, co oznacza, że dostęp do nich jest ograniczony wyłącznie do momentu ich trwania.

„Istotnym problemem ujawnionym w monitoringu jest także sposób rozumienia pojęcia +transmisji+ przez urzędy. Część respondentów utożsamia ją z publikacją nagrań po zakończeniu posiedzenia lub nawet z udostępnianiem protokołów, co nie spełnia kryteriów bieżącej jawności i możliwości śledzenia obrad w czasie rzeczywistym. Pojawiały się również odpowiedzi niejednoznaczne, ogólnikowe lub wewnętrznie sprzeczne, co utrudniało ich jednoznaczną interpretację i wskazuje na brak uporządkowanych procedur w tym zakresie” – zaznaczyli autorzy badania.

W ich opinii analiza wyników przeprowadzonego monitoringu jednoznacznie wskazuje na to, że w polskich samorządach nie wykształcił się jednolity standard zapewniania jawności prac komisji radnych.

„Praktyki stosowane przez samorządy są rozproszone i często przypadkowe, a dostęp do informacji zależy od lokalnych decyzji, a nie od spójnych zasad. W konsekwencji mieszkańcy mają ograniczoną możliwość śledzenia procesu decyzyjnego na jego najważniejszym etapie – czyli w trakcie prac komisji, gdzie projekty uchwał są analizowane, opiniowane i faktycznie kształtowane. Dlatego rekomendujemy, aby komisje były nie tylko formalnie jawne, ale naprawdę dostępne: ogłaszane z wyprzedzeniem, otwarte dla mieszkańców, możliwe do nagrywania i — tam, gdzie to możliwe — również transmitowane oraz archiwizowane” – czytamy w raporcie z badania.

Lista JST zapewniających zarówno transmisje z posiedzeń komisji rady jak również archiwizujących je i udostępniających do późniejszego odtworzenia wg. raportu Watchdoga: Augustów (Podlaskie), Bielsk Podlaski (Podlaskie), Chełm (Lubelskie), Drezdenko (Lubuskie), Ełk (Warmińsko-Mazurskie), Jaśliska (Podkarpackie), Kazimierz Dolny (Lubelskie), Kęty (Małopolskie), Korczyna (Podkarpackie), Krzywiń (Wielkopolskie), Leszno (Mazowieckie), Lesznowola (Mazowieckie), Michałowice (Mazowieckie), Opoczno (Łódzkie), Osielsko (Kujawsko-Pomorskie), Prażmów (Mazowieckie), Raszyn (Mazowieckie), Strawczyn (Świętokrzyskie), Trzcianne (Podlaskie), Trzemeszno (Wielkopolskie), Wodzisław Śląski (Śląskie), Złoty Stok (Dolnośląskie).

mam/