Zdaniem prezydenta Starachowic, który zwrócił się do RIO z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie stosowania trybu in-house wobec spółdzielni socjalnej ocenił, że przepisy dopuszczają takie działanie ponieważ podmiot ten spełnia wszystkie ustawowe przesłanki określone w Prawie zamówień publicznych. 

Wskazał m.in. że spółdzielnia socjalna jest osobą prawną, co pozwala na stosowanie wobec niej przepisów art. 214 ustawy Pzp. Dodał, że samorząd sprawuje nad spółdzielnią kontrolę odpowiadającą tej nad własnymi jednostkami. Argumentował przy tym, że skoro założycielami spółdzielni są gmina Starachowice i powiat starachowicki, a jej organem decyzyjnym (walnym zgromadzeniem) są reprezentanci tych jednostek (prezydent miasta i starosta), to mają oni bezpośredni i dominujący wpływ na cele strategiczne oraz skład zarządu spółdzielni. Prezydent zauważył też, że struktura działalności spółdzielni pozwala na spełnienie wymogu, aby ponad 90 proc. jej aktywności dotyczyło zadań powierzonych przez zamawiających. Dodał także, że w strukturze spółdzielni socjalnej nie występuje bezpośredni udział kapitału prywatnego, co jest jednym z niezbędnych warunków trybu in-house.

Ważny wyrok TSUE ws. zamówień in-house. Co dalej ze zlecaniem odbioru odpadów przez gminy?

W odpowiedzi RIO przyznała, że zlecanie zadań własnych w trybie in-house podmiotom takim jak spółdzielnie socjalne jest prawnie dopuszczalne, o ile zostanie spełnionych szereg warunków.

W obszernej opinii Izba przypomniała, że jednostki samorządu terytorialnego mają swobodę w wyborze formy wykonywania zadań własnych w celu zaspokajania potrzeb wspólnoty. Izba wskazała, że choć ustawa o gospodarce komunalnej wymienia głównie spółki prawa handlowego i zakłady budżetowe, to katalog ten nie jest zamknięty. Według RIO interpretacja systemowa przepisów pozwala na stwierdzenie, że nie jest wykluczone prowadzenie gospodarki komunalnej za pośrednictwem spółdzielni socjalnej.

„W przywołanych przepisach nie wymienia się wprost spółdzielni socjalnych, jednakże należy zwrócić uwagę, że katalog jednostek, w ramach których może być prowadzona gospodarka komunalna zawarty w art. 2 ustawy o gospodarce komunalnej nie jest katalogiem zamkniętym. Wniosek taki wynika z użytego w tym przepisie sformułowania „w szczególności”. Ogólna konstatacja może prowadzić również do stwierdzenia, że nie jest wykluczone prowadzenie gospodarki komunalnej za pośrednictwem spółdzielni socjalnej, do czego podstawę daje interpretacja systemowa wywodzona z art. 2 ustawy o gospodarce komunalnej oraz art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 48)” – wskazała RIO.

Izba zauważyła, że powierzenie realizacji zadań własnych podmiotowi utworzonemu przez samorząd, w tym spółdzielni socjalnej, leży w kompetencji rady gminy. Według Izby samorząd może udzielić takiemu podmiotowi zamówienia z wolnej ręki (in-house) na podstawie art. 214 ust. 1 pkt 11-13 ustawy Prawo zamówień publicznych (PZP). Izba wskazała przy tym, że tryb ten ma szeroki zasięg i może być stosowany do zadań o charakterze użyteczności publicznej, mających na celu bieżące zaspokajanie potrzeb ludności.

RIO zwróciła przy tym uwagę, że gmina wykonując zadanie odbioru odpadów komunalnych „udziela zamówienia publicznego i działa w oparciu o tryby udzielania zamówień przewidziane w ustawie Prawo zamówień publicznych, w tym także tryb zamówienia z wolnej ręki, jeśli zostały spełnione odpowiednie przesłanki, np. dotyczące udzielania zamówień typu in-house”. 

Izba wskazała również, że przesłanki umożliwiające stosowanie trybu in-house muszą być zachowane przez cały okres trwania umowy. Ponadto podmiot odbierający odpady musi spełniać szereg wymogów technicznych określonych w przepisach branżowych.

mp/