Podczas XXI kongresu Związku Gmin Wiejskich RP, który odbył się 19 listopada 2025 roku przyjęto stanowisko w sprawie finansowania oświaty w kontekście dynamicznych zmian demograficznych i ograniczeń kompetencyjnych gmin. 

Przedstawiciele gmin zaznaczyli w dokumencie, że nowy system finansowania oświaty jest „strukturalnie niedopasowany do realiów gmin wiejskich a kwota potrzeb oświatowych pozostaje dalece niewystarczająca”. Związek wniósł też o wprowadzenie zmian w ustawie o dochodach jst, które w realny sposób mogłyby wpłynąć na finansowanie oświaty przez samorządy.

W odpowiedzi na stanowisko resort edukacji powołał się na konsultacje i aprobatę, jaką dla nowej ustawy o dochodach jst wyraziły samorządy i reprezentujące je instytucje. 

„Nowy system zakłada, że samorządy są finansowane głównie dochodami podatkowymi, a subwencje z budżetu państwa mają charakter jedynie uzupełniający. W ramach reformy zwiększono udział JST w podatkach PIT i CIT. Nowa ustawa zakłada zwiększanie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w sposób przewidywalny, zamiast doraźnego wsparcia finansowego” – wskazał wiceminister edukacji Henryk Kiepura 

Wiceminister przekazał również, że same kwoty potrzeb oświatowych są elementem kalkulacyjnym uwzględnianym w kształtowaniu poziomu dochodów JST w danym roku budżetowym oraz w odróżnieniu od subwencji oświatowej nie są częścią budżetu państwa.

„Kwota potrzeb oświatowych na rok 2026 wynosi 114,95 mld zł i jest wyższa od sumy kwoty potrzeb oświatowych na rok 2025 i dodatkowej kwoty na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1 proc. do 5 proc. (103,6 mld zł) o 11,3 mld zł, tj. o 10,9 proc.” – poinformował Kiepura 

Przedstawiciel MEN przypomniał również o dodatkowych środkach dla małych szkół zlokalizowanych na terenach wiejskich i miastach do 5 tysięcy mieszkańców oraz dla uczniów szkół położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców.

„Dodatkowo dla dzieci objętych edukacją przedszkolną w placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 000 mieszkańców naliczono w latach 2024-2026 dodatkową kwotę części oświatowej subwencji ogólnej/potrzeb oświatowych w wysokości ok. 2 mld zł” – argumentował 

Wiceminister powołał się też na wprowadzony do nowego systemu mechanizm ponownego przeliczenia potrzeb oświatowych. Mechanizm ten zadziała po raz pierwszy w 2026 roku. 

„Ministerstwo Edukacji Narodowej pracuje także nad rozwiązaniami, które pozwolą na dostosowanie sieci szkół do zmian demograficznych. Potwierdzeniem podjętych działań jest rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, który został złożony do Sejmu w dniu 3 grudnia 2025 roku” – poinformował też Kiepura 

Projekt nowelizacji ustawy zakłada większą elastyczność w kształtowaniu sieci szkół. W niektórych sytuacjach zakłada też zniesienie konieczności uzyskiwania przez JST wiążącej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

MEN zobowiązał się też do kontynuowania dialogu w sprawach dotyczących oświaty ze środowiskiem samorządowym. 

mo/