Zdaniem ekspertów UMP miasta na prawach powiatu to „najwięksi przegrani” reformy dochodów JST. Z analizy przywołanego przez metropolie raportu NIST wynika, że największe miasta odnotowały najniższy wzrost dochodów w wyniku reformy z października 2024 r. Podczas gdy dochody przeciętnego województwa wzrosły o 6,01 proc., w przypadku miast na prawach powiatu zysk ten wyniósł średnio jedynie 3,76 proc., a mediana wzrostu ukształtowała się na poziomie zaledwie 2,85 proc.

„Zaproponowane przez nas postulaty stanowią niezbędny fundament dla odbudowy równowagi finansów samorządowych i opracowanie przejrzystego oraz sprawiedliwego systemu finansowania JST” – podkreślił Tadeusz Truskolaski, prezes Zarządu Unii Metropolii Polskich.

Trzy etapy zmian w PIT i CIT

Zdaniem UMP obecny mechanizm finansowania samorządów wymaga korekty, która zapewni bardziej sprawiedliwy podział środków. Przedstawiciele metropolii zaproponowali podzielenie tej reformy na trzy etapy.

W pierwszej UMP domaga się podniesienia udziału miast na prawach powiatu w PIT do poziomu 9 proc. (z obecnych 8,6 proc.), co stanowiłoby sumę udziałów należnych gminom i powiatom. W etapie II (od 2028 r.) zaproponowano zwiększenie udziału w CIT z obecnych 2,2 proc. do 3,3 proc. Etap III (od 2029 r.) polegałby na przywróceniu realnych dochodów wyrównawczych poprzez ustalenie wskaźnika zamożności na poziomie 80-100 proc.

Finansowanie oświaty i drogi

Zdaniem UMP zmian wymaga również obecny sposób kalkulacji potrzeb oświatowych, które powinny być naliczane na podstawie rzeczywistych wydatków wykazanych w ostatnich sprawozdaniach budżetowych JST, a nie na podstawie teoretycznych wskaźników. Samorządowcy domagają się również automatycznej waloryzacji środków o wzrost wynagrodzeń nauczycieli oraz pracowników niepedagogicznych oraz wprowadzenia mechanizmu rozliczeń między samorządami za uczniów kształcących się poza miejscem zamieszkania.

Metropolie chcą także wprowadzenia dodatkowego źródła dochodów w postaci dotacji celowej na zadania drogowe - dla tych samorządów, które realizują zadania utrzymania dróg nie stanowiących ich majątku własnego. Ma to zapobiec obciążaniu lokalnych budżetów zadaniami o charakterze ogólnokrajowym.

mp/