Kontrola została przeprowadzona przez bydgoską delegaturę NIK po skargach dotyczących nieprawidłowości w gminnych ośrodkach kultury w Kujawsko-Pomorskiem. Kontrolą objęto cztery wybrane ośrodki: Gminne Centrum Kultury w Białych Błotach, Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Małym Rudniku, Gminny Ośrodek Kultury w Konecku oraz Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Gniewkowie. Dodatkowo w celu sprawdzenia ich finansowania i sprawowania nadzoru kontrole przeprowadzono także w urzędach gmin odpowiednio: w Białych Błotach, Grudziądzu, Konecku oraz Urzędzie Miejskim w Gniewkowie. NIK wzięła pod lupę działalność prowadzoną przez te jednostki od początku 2020 r.

Gminy jako organizatorzy kultury

NIK poinformowała, że w kontrolowanym okresie gminy przekazały ośrodkom kultury łącznie ponad 24 mln zł w ramach corocznych dotacji podmiotowych, jednak formalne zasady ich przyznawania, przekazywania i rozliczania określił jedynie wójt gminy Koneck.

„Mimo to w latach 2020-2023 wysokość dotacji podmiotowej dla ośrodka kultury ustalano na podstawie niewłaściwie przygotowanych projektów planów finansowych. Nie zawarto w nich bowiem szczegółowego opisu poszczególnych pozycji dochodów i kosztów” – zauważyła NIK.

Nieprawidłowości wykryto też w innych gminach. Izba przekazała, że w Urzędzie Gminy Białe Błota brakowało dokumentów uzasadniających wysokość przyznanych ośrodkom kwot, a w gminie Gniewkowo ujmowano w budżecie środki zgodnie z oczekiwaniami GOK bez weryfikacji potrzeb.

Ponadto w dwóch gminach dokonywano wydatków niezgodnie z przepisami ustaw o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, a także o finansach publicznych. W Białych Błotach z okazji Święta Gminy w 2022 r. przekazano ośrodkowi kultury dodatkowo 100 tys. zł. W Gniewkowie na Dożynki Gminne w 2022 r. – 19,5 tys. zł, a na Dni Gniewkowa w 2023 r. jeszcze 120 tys. zł.

Jak przekazała NIK, gminy Białe Błota, Grudziądz i Gniewkowo przekazywały GOK także dotacje celowe. Według Izby w tym ostatnim przypadku gmina udzielając dotacji w 2020 r. i 2021 r. na łączną kwotę 163,7 tys. zł nie zawarła umów z ośrodkiem, co było niezgodne ustawą o finansach publicznych. W związku z tym nie określono m.in. terminu i sposobu rozliczenia udzielonych dotacji.

Przeprowadzona kontrola wykazała również, że gminy nadały ośrodkom kultury statuty i wpisały je do rejestrów, jednak w Białych Błotach, Gniewkowie i Konecku ich zapisy były niezgodne z ustawą o działalności kulturalnej – zawierały błędy lub wykraczały poza ustawowe uprawnienia. Dotyczyło to m.in. nieuprawnionego nadzoru wójta lub burmistrza nad ośrodkami (nienależącego do ich kompetencji), a także zbyt ogólnego określenia działalności gospodarczej, jaką mogły prowadzić ośrodki.

Nierzetelnie prowadzone finanse

Według Najwyższej Izby Kontroli w skontrolowanych gminach nierzetelnie weryfikowano rozliczanie dotacji oraz sprawozdania finansowe ośrodków kultury. Na przykład w Gniewkowie Skarbnik Gminy jako wystarczające dla udokumentowania wydatków dotacji celowych uznała wyłącznie informacje dyrektora ośrodka, a w Grudziądzu dopatrzono się różnic w danych przedstawianych w sprawozdaniach z wykonania planu finansowego ośrodka, sprawozdaniach RB-N oraz bilansach.

Ponadto we wszystkich gminach skontrolowano realizację inwestycji związanych z zadaniami ośrodków kultury. Kontrolerzy przekazali, że żadne ze skontrolowanych zamówień publicznych nie zostało wykonane bez istotnych nieprawidłowości. W Gminie Koneck nie dochodzono kar umownych (ponad 12,5 tys. zł) za opóźnienia w wykonaniu dokumentacji projektowej. Przygotowanie inwestycji było nierzetelne, wykonywano nieprzewidziane roboty dodatkowe, a gmina nie przedłużyła zabezpieczenia umowy mimo wydłużenia terminu prac. Z kolei w Białych Błotach przy rozbudowie budynku szkoły na potrzeby ośrodka kultury urząd przyjął bez zastrzeżeń i zapłacił wykonawcy wynagrodzenie w łącznej wysokości 3 662 tys. zł, czym potwierdził realizację wszystkich wykazanych nimi robót, mimo że parametry zainstalowanych w budynku urządzeń były inne od wymaganych umową.

NIK dodała ponadto, że przy rozbudowie budynku GOKiS w Małym Rudniku nie wyegzekwowano od wykonawcy przedłużenia zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Z kolei w Gniewkowie powierzono ośrodkowi kultury zarządzanie basenami, mimo braku analiz opłacalności inwestycji i nierzetelnego odbioru robót.

Nieprawidłowości ze strony ośrodków kultury

NIK przekazała, że skontrolowane ośrodki kultury realizowały zadania w zakresie działalności kulturalnej oraz podejmowały aktywności wskazane w statutach. Mimo to nie obyło się bez nieprawidłowości. W Konecku nie opracowano jednak programu działania, o którym mowa w ustawie o działalności kulturalnej. Z kolei w Gniewkowie i Małym Rudniku programy na lata 2024-2029 nie zawierały mierzalnych wartości wskaźników odnoszących się do założonych celów.

W badanych gminnych ośrodkach kultury wystąpiły też nieprawidłowości w zakresie wydatków. W Białych Błotach i Gniewkowie nie sporządzono lub nierzetelnie przygotowano sprawozdania o statutowej działalności instytucji kultury. Wśród innych nieprawidłowości wskazano m.in. wydatki bez podstawy prawnej na posiłki regeneracyjne dla pracowników i wydatki na zadania pozastatutowe.

W trakcie kontroli NIK wykryła, że w Białych Błotach zorganizowano ponad 10 wydarzeń z naruszeniem zasad bezpieczeństwa uczestników.

„W imprezach wzięła udział zbyt duża liczba osób w stosunku do limitów wynikających z zaprojektowanego sposobu użytkowania budynku i określonej dla niego klasy zagrożenia pożarowego” – przekazała Izba.

Najwięcej nieprawidłowości wykryto jednak w zakresie gospodarki majątkowo-finansowej GOK. Jak poinformowała NIK, plany finansowe ośrodków były niepełne lub nieaktualizowane mimo zmian przychodów i kosztów, co naruszało ustawę o finansach publicznych. W Konecku i Gniewkowie wydatkowano środki ponad ustalone limity. Ponadto wszystkie ośrodki nierzetelnie prowadziły księgi rachunkowe – były opóźnione, zawierały błędy, a w Białych Błotach pominięto co najmniej 2 068 operacji. W Białych Błotach i Gniewkowie księgi nie zostały prawidłowo zamknięte, co umożliwiało dalsze wpisy.

W wyniku przeprowadzonej kontroli Najwyższa Izba Kontroli skierowała do jednostek łącznie 115 wniosków, z których żaden nie został przez nie zakwestionowany. 57 zostało już zrealizowanych, a 58 pozostaje w trakcie realizacji.

NIK złożyła także cztery zawiadomienia o podejrzeniu naruszenia dyscypliny finansów publicznych oraz pięć o możliwości popełnienia przestępstw i wykroczeń (w tym skarbowych).

mc/