„Bez silnej wsi nie będzie silnego państwa” – pod takim hasłem XL Zgromadzenie Związku Gmin Wiejskich RP zaapelowało o zmianę priorytetów polityki rozwoju kraju. Organizacja podkreśla, że obszary wiejskie zajmujące ponad 90 proc. powierzchni kraju pełnią kluczowe funkcje w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, demograficznego i granicznego, a ich marginalizacja stanowi zagrożenie dla całej Polski. Samorządy wzywają do realnego wyrównania szans i odejścia od modelu „metropolia ponad wszystko”.

„Największym problemem obszarów wiejskich są dziś niedobory finansowe o charakterze systemowym. Gminy wiejskie nie dysponują wystarczającymi środkami na realizację podstawowych zadań infrastrukturalnych i społecznych, w szczególności w zakresie gospodarki wodno-kanalizacyjnej, lokalnego transportu publicznego, infrastruktury społecznej, mieszkaniowej, energetycznej i cyfrowej. Jednocześnie są obciążane rosnącym zakresem obowiązków publicznych bez zapewnienia adekwatnego finansowania” – czytamy w stanowisku.

W dokumencie podkreślono, że państwo nie wykształciło dotychczas kompleksowej polityki rozwoju obszarów wiejskich jako przestrzeni zamieszkania, świadczenia usług publicznych, prowadzenia działalności gospodarczej oraz budowania odporności państwa.

„Funkcjonują polityki sektorowe dotyczące rolnictwa, miast, transportu czy energetyki, natomiast wieś jako środowisko życia społecznego pozostaje poza głównym nurtem krajowej polityki rozwoju. Taki model nie prowadzi do rozwoju, lecz do trwałego ograniczania zdolności inwestycyjnych wspólnot lokalnych. W praktyce utrwala się system, w którym miasta otrzymują dedykowane instrumenty rozwojowe, rolnictwo korzysta głównie z instrumentów dochodowych i środowiskowych, natomiast wieś jako miejsce życia mieszkańców, świadczenia usług publicznych i realizacji inwestycji komunalnych nie posiada własnego, stabilnego i adekwatnego instrumentu rozwojowego” – zaznaczono w stanowisku.

W opinii ZGWRP wieś nie może być traktowana wyłącznie jako obszar uzupełniający wobec miast i musi zostać uznana za równorzędny filar rozwoju państwa. W związku z tym związek postuluje stworzenie wieloletniego krajowego instrumentu finansowego dedykowanego rozwojowi infrastrukturalnemu obszarów wiejskich, obejmującego w szczególności inwestycje wodnokanalizacyjne, transport lokalny, infrastrukturę społeczną, energetyczną, cyfrową i mieszkaniową.

ZGWRP domaga się również zagwarantowania wyodrębnionych środków na rozwój obszarów wiejskich w krajowych i regionalnych mechanizmach programowania po 2027 roku, niezależnie od środków Wspólnej Polityki Rolnej. Kolejnym postulatem związku jest opracowanie i wdrożenie krajowej polityki rozwoju obszarów wiejskich jako przestrzeni zamieszkania, świadczenia usług publicznych, prowadzenia działalności gospodarczej oraz budowania odporności państwa.

Organizacja postuluje uznanie obszarów wiejskich za kluczowy element odporności państwa, w tym w wymiarze bezpieczeństwa żywnościowego, ochrony granic, stabilności osadniczej i reagowania kryzysowego. ZGWRP zwraca też uwagę na konieczność prowadzenia aktywnej polityki demograficznej wobec wsi poprzez inwestycje w usługi publiczne, mieszkalnictwo, lokalną przedsiębiorczość, edukację, transport i warunki życia młodych rodzin.

W stanowisku podkreślono, że Polska potrzebuje modelu rozwoju opartego nie na hierarchii „metropolia – peryferie”, lecz na równowadze terytorialnej.

„Silne miasta są potrzebne, ale bez silnej wsi nie będzie silnego państwa. Państwo odporne to państwo, które inwestuje nie tylko w bieguny wzrostu, lecz także w trwałość wspólnot lokalnych, bezpieczeństwo żywnościowe, infrastrukturę podstawową oraz zdolność przetrwania kryzysów na całym swoim terytorium. Nie ma silnego państwa bez silnych wspólnot lokalnych, a nie ma silnych wspólnot lokalnych bez gmin zdolnych do inwestowania i prowadzenia trwałej polityki rozwojowej” – zaznaczono w stanowisku ZGWRP.

mam/