Grupa posłów klubu Polska 2050 złożyła w Sejmie projekt nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym, którego celem „jest usunięcie nierówności w położeniu prawnym mieszkańców jednej i tej samej gminy, wynikającej wyłącznie z tego, po której stronie granicy administracyjnej miasta znajduje się ich miejsce zamieszkania”.

Autorzy zwrócili uwagę, że obecne przepisy przewidują fakultatywne tworzenie jednostek pomocniczych w miastach, co w praktyce prowadzi do sytuacji, w której teren wiejski w gminach miejsko-wiejskich jest podzielony na sołectwa, podczas gdy obszar miejski często pozbawiony jest jakiejkolwiek struktury reprezentacji.
Projekt zakłada zmianę tej sytuacji wprowadzając obowiązek tworzenia osiedli (w miastach) oraz sołectw (poza granicami miast lub w gminach bez miast) obejmujących łącznie cały obszar gminy, w której liczba mieszkańców nie przekracza 20 tysięcy.

Zgodnie z projektem ustaleniem liczby i granic osiedli oraz sołectw zajmą się rady gmin, które będą musiały uwzględnić więzi społeczne, gospodarcze i przestrzenne oraz układ urbanistyczny lub osadniczy. 

Zgodnie z projektem organem uchwałodawczym w osiedlu będzie ogólne zebranie mieszkańców, a organem wykonawczym zostanie jednoosobowy przewodniczący osiedla, którego działalność ma wspomagać rada osiedla.

Wybory przewodniczącego oraz członków rady osiedla będą odbywać się w głosowaniu tajnym i bezpośrednim, a kandydaci muszą stale zamieszkiwać obszar danego osiedla i posiadać prawo wybieralności do rady gminy.

Przewodniczący osiedla uzyska ochronę prawną przysługującą funkcjonariuszom publicznym. Ponadto do przewodniczących osiedli zastosowanie znajdą przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, a zaświadczenie potwierdzające okres pełnienia tej funkcji wydawać będzie wójt lub burmistrz.

Projekt przewiduje też objęcie osiedli miejskich reżimem ustawy o funduszu sołeckim. Oznacza to, że po wyodrębnieniu funduszu przez radę gminy, wysokość środków dla osiedla będzie obliczana ustawowo, a część zrealizowanych wydatków zostanie zrefundowana z budżetu państwa.

Zgodnie z projektem przepisy o funduszu sołeckim będą miały zastosowanie do osiedli po raz pierwszy w odniesieniu do roku budżetowego 2030. 

mp/