Fot. PAP/Marcin Bielecki
W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu dużej nowelizacji ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Uchwalenie oczekiwanej przez samorządy od lat regulacji zaplanowano na drugi kwartał 2027 roku.
Zgodnie z opublikowaną w wykazie informacją, projektowana ustawa ma określić nowe ramy prawne regulujących kwestie związane z formą pochówku osób zmarłych, jak również zakładaniem, organizacją, zamykaniem i likwidacją cmentarzy.
„Celem regulacji jest dostosowanie przepisów dotyczących cmentarzy i chowania zmarłych do współczesnych uwarunkowań społecznych, organizacyjnych i prawnych. Obowiązująca ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1590) została uchwalona w odmiennych realiach ustrojowych i społecznych, w związku z czym część jej rozwiązań nie odpowiada obecnym potrzebom obywateli ani wyzwaniom związanym z organizacją i funkcjonowaniem cmentarzy” – zaznaczono w informacji o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie.
Jak poinformowało Ministerstwo Rozwoju i Technologii, które przygotowuje projekt, w ustawie zostaną uwspółcześnione i dostosowane do obecnych przepisów regulacje związane z zakładaniem, zamykaniem i likwidacją cmentarzy. Doprecyzowane zostaną przepisy dotyczące przeznaczenia dotychczasowego cmentarza na inne cele oraz sposobu traktowania szczątków ludzkich wydobytych w granicach likwidowanego cmentarza.
Nowe przepisy mają również otworzyć samorządom drogę do tworzenia na cmentarzach pól pamięci, gdzie będzie można rozsypywać prochy, z jasnymi zasadami oznaczania miejsc, prowadzenia ewidencji i utrzymania terenu przez zarządcę.
„Umożliwione zostanie tworzenie na terenie cmentarzy wyodrębnionych i oznaczonych pól pamięci, niewchodzących w skład powierzchni grzebalnej, przeznaczonych do rozsypywania prochów osób zmarłych. Zapewniona będzie możliwość identyfikacji osób upamiętnionych w takim miejscu, na przykład poprzez umieszczanie informacji zawierających ich imiona i nazwiska, a także rozważyć prowadzenie publicznie dostępnego wykazu tych osób” – czytamy w opisie rozwiązań dotyczących form pochówku.
Gminy zyskają też możliwość wyznaczania specjalnych lokalizacji do rozsypywania prochów poza cmentarzami – stosownie do lokalnych potrzeb i oczekiwań mieszkańców – przy czym nie będzie to obowiązek, lecz narzędzie, z którego będą mogły skorzystać wtedy, gdy uznają to za zasadne.
„Kompetencją gminy będzie wyznaczenie miejsca przeznaczonego do rozsypywania prochów poza cmentarzem, stosownie do oczekiwań mieszkańców i lokalnych uwarunkowań. Jako podmiot odpowiedzialny za zapewnienie miejsc pochówku najlepiej oceni, czy i gdzie takie miejsce powinno powstać. Rozwiązanie wprowadza nową możliwość pochówku jednocześnie nie jest zobowiązaniem dla gminy, aby takie miejsce wyznaczyć. Ponadto dopuszczone zostanie rozsypanie prochów na morzu. Taka forma pochówku będzie dopuszczalna w określonej w ustawie odległości od brzegu, z dala od portów i kąpielisk” – podkreślono w założeniach.
Ważne dla zarządców cmentarzy i samorządów będzie też doprecyzowanie zasad dochowywania urn z prochami do istniejących grobów ziemnych lub murowanych, także na cmentarzach zamkniętych. Takie dochowanie nie będzie traktowane jako nowy pochówek, nie uruchomi nowych terminów ochrony, ani nie zablokuje późniejszego zamknięcia czy likwidacji cmentarza. Dzięki temu rodziny będą mogły kontynuować tradycję pochówków w grobach rodowych, a gminy zachowają elastyczność w zarządzaniu terenami cmentarnymi.
Projekt przewiduje również uregulowanie pochówku w biournach – biodegradowalnych pojemnikach z sadzonką drzewa lub innej rośliny. Miejsce nasadzenia nie będzie uważane za grób, by nie stwarzać dodatkowych ograniczeń dla właścicieli nieruchomości. Ustalane zostaną reguły oznaczania takich miejsc pamięci, pielęgnacji roślin oraz postępowania w razie zmiany przeznaczenia terenu.
Istotne dla samorządów będą również zmiany w zakresie bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego. Ustawa ma wprowadzić jasne definicje pojęć takich jak balsamowanie, ekshumacja czy dom pogrzebowy, uporządkować zasady postępowania ze zwłokami, szczątkami i prochami, a także ujednolicić wymogi dla domów pogrzebowych niezależnie od ich lokalizacji. Doprecyzowane zostaną procedury ekshumacji, międzynarodowego transportu zwłok oraz obowiązki informacyjne wobec Państwowej Inspekcji Sanitarnej przy zakładaniu i rozszerzaniu cmentarzy.
Szczególnie istotna dla planowania przestrzennego będzie także nowa reguła dotycząca odległości sanitarnych. Projekt rozróżni powierzchnię grzebalną (przeznaczoną na zwłoki i szczątki) od pozostałej części cmentarza. Odległości 150 m od zabudowy mieszkalnej czy 500 m od ujęć wody będą liczone od powierzchni grzebalnej lub indywidualnego grobu, a nie automatycznie od granicy całego cmentarza. Dzięki temu gminy zyskają większą elastyczność przy lokalizacji nowych obiektów i przy zagospodarowaniu terenów wokół cmentarzy, na których pojawią się pola pamięci czy miejsca związane z nowymi formami pochówku.
„Obowiązujące przepisy były tworzone ponad sześćdziesiąt lat temu. Dziś potrzebujemy nowoczesnych regulacji, które uwzględnią zmieniające się oczekiwania społeczne dotyczące sposobów pochówku i upamiętniania bliskich. Naszym celem jest przygotowanie rozwiązań odpowiadających wyzwaniom XXI wieku, przy pełnym poszanowaniu godności osób zmarłych oraz ich rodzin” – powiedział wiceminister rozwoju i technologii Tomasz Lewandowski.
mam/