Informacja wiceszefa MKiŚ ma związek z interpelacją grupy posłów Rozwój Plus dotyczącą karania gmin za niewykonanie obowiązków związanych z przestrzeganiem przepisów w zakresie ochrony powietrza.

Parlamentarzystów zaniepokoiła informacja o przypadku jednej z małopolskich gmin, na którą nałożono karę w wysokości 50 tys. zł za niewystarczającą liczbę przeprowadzonych kontroli palenisk. Posłowie zauważyli, że problem jest szerszy, bo gminy wykonują szereg zadań związanych z ochroną powietrza, w tym zadania wymagające zaangażowania pracowników, straży gminnych oraz odpowiedniego ich wyposażenia bez zapewnienia środków na ich realizację. 

W odpowiedzi wiceminister Krzysztof Bolesta poinformował, że w 2024 r. wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska wydali 49 decyzje na kwotę 2,66 mln zł o ukaraniu gmin w związku z niewykonaniem wymaganej liczby kontroli palenisk lub innego obowiązku dotyczącego realizacji programu ochrony powietrza. W 2025 r. wydano 32 decyzje na łączną sumę 1,65 mln zł. 

Bolesta przypomniał, że wysokość kary za niedotrzymanie terminów realizacji działań z programów ochrony powietrza wynosi od 50 tys. zł do 500 tys. zł, przy czym w większości przypadków inspekcja wymierzała najniższą sankcję 50 tys. zł. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły m.in. opóźnień w wymianie źródeł ciepła o małej mocy, niedostatecznego eliminowania nielegalnego spalania odpadów oraz powolnego podłączania budynków do sieci ciepłowniczych lub gazowych.

W odpowiedzi na pytanie posłów o uwzględnianie ograniczeń budżetowych i kadrowych gmin przy karaniu za niedopełnienie obowiązków antysmogowych wiceminister wyjaśnił, że wojewódzcy inspektorzy biorą pod uwagę wagę przede wszystkim ilość i wagę stwierdzonych uchybień oraz naruszonych przez organ obowiązków.

Zaznaczył przy tym, że „okoliczności dotyczące możliwości finansowych, kadrowych i organizacyjnych gminy nie zwalniają jej z obowiązku realizacji działań określonych w programie ochrony powietrza i pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, jak również na możliwość odstąpienia od jej wymierzenia”. 

Wiceminister zapowiedział jednak zmiany legislacyjne, które mają złagodzić skutki ewentualnych kar nakładanych na gminy. Wskazał, że w procedowanym projekcie ustawy usprawniającej działania Inspekcji Ochrony Środowiska (UDER81) zaproponowano przepisy umożliwiające odroczenie przez WIOŚ terminu płatności kary na okres do 2 lat na wniosek gminy. Jeśli w tym czasie samorząd zrealizuje zaległe działania naprawcze określone w programie ochrony powietrza, koszty tych prac będą mogły zostać zaliczone na poczet kary, co w praktyce pozwoli na jej uniknięcie lub znaczne zmniejszenie jej skutków.

Z danych MKiŚ wynika, że w 2024 r. samorządy przeprowadziły prawie 104 tys. kontroli przestrzegania uchwał antysmogowych. W 2025 r. liczba kontroli wzrosła do ponad 128,2 tys. Najwięcej kontroli pod kątem uchwał antysmogowych przeprowadzono w województwach: mazowieckim (26 tys. w 2025 r.), małopolskim (25,7 tys. w 2025 r.) oraz śląskim i wielkopolskim (po ponad 19,5 tys.). Równolegle gminy wykonały ponad 62 tys. kontroli dotyczących spalania odpadów i roślinności w 2024 r. oraz 71,7 tys. w 2025 r.

mp/