Spośród samorządowców zarządzających 169 gminami na Dolnym Śląsku 106 wójtów, burmistrzów i prezydentów pełni swoje urzędy drugą kadencję – wynika z zestawienia opracowanego przez PAP na podstawie wyników wyborów samorządowych z 2018 r. i 2024 r. podanych przez PKW. Oznacza to, że zgodnie z obecnie obowiązującymi regulacjami nie będą oni mogli ubiegać się o reelekcję w wyborach samorządowych w 2029 r. 

Obecna kadencja będzie ostatnia dla 50 wójtów, 49 burmistrzów i 7 prezydentów. To niemal 63 proc. włodarzy dolnośląskich gmin.

Mapa dwukadencyjności. Znamy nazwiska włodarzy bez prawa do reelekcji

Dwukadencyjność spowoduje wymianę prawie wszystkich prezydentów miast, o reelekcję będzie mógł ubiegać się jedynie prezydent Legnicy Maciej Kupaj.

To dla dużych dolnośląskich miast może być istotna zmiana, ponieważ w większości z nich rządzą prezydenci z wieloletnim stażem: prezydent Wałbrzycha Roman Szełemej od 2011 r., prezydent Lubina Robert Raczyński od 2002 r. i wcześniej w latach 1990–1994, prezydent Głogowa Rafael Rokaszewicz od 2014 r., prezydentka Świdnicy Beata Moskal-Słaniewska od 2014 r., prezydent Jeleniej Góry Jerzy Łużniak od 2018 r. oraz prezydent Wrocławia Jacek Sutryk od 2018 r.

Politolożka prof. Anna Pacześniak z Uniwersytetu Wrocławskiego w rozmowie z PAP podkreśliła, że wybory samorządowe w 2029 r. przyniosą dużą zmianę na lokalnej scenie politycznej.

„Są gminy, w których od lat rządzi ten sam samorządowiec. Nie miał on w wyborach konkurencji, bo lokalni działacze wychodzili z założenia, że i tak nie mają szans z nim konkurować. W takich przypadkach rok 2029 będzie ciekawy, bo ci kandydaci wyjdą z cienia z przeświadczeniem, że ich najsilniejszy konkurent został wyeliminowany z gry” – zauważyła prof. Pacześniak.

Ekspertka zwróciła uwagę, że ożywienie polityczne związane ze zmianami na stanowiskach prezydentów dużych dolnośląskich miast może rozpocząć się wcześniej.

„Część z wyraźnie rozpoznawalnych samorządowców może rozważać start w wyborach parlamentarnych, w szczególności do Senatu, co oznacza, że rewolucja w samorządach nie zacznie się w 2029 r., ale już w przyszłym roku” – wskazała.

Według politolożki widoczne będą też przygotowania do wyborów samorządowych w środowisku związanym z zapleczem obecnych prezydentów miast. „Ludzie z tego zaplecza będą szykowani na następców” – oceniła.

Ożywienia lokalnej sceny politycznej można się również spodziewać ze strony środowisk, które krytykują obecne władze dolnośląskich miast – opozycyjnych radnych czy aktywistów miejskich.

„Mają oni trzy lata na przygotowanie sobie wyborców. Scena samorządowa powinna na tym zyskać, bo działacze z wizją rozwoju miasta będą chcieli pokazać się nie tylko w kampanii, ale również w tym, co robią na co dzień dla miasta i jego mieszkańców” – zauważyła profesor.

Na Dolnym Śląsku są przypadki samorządowców, którzy sprawują mandat gminnych włodarzy od kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu lat. Najdłużej urzędującym wójtem jest Mirosław Haniszewski, który nieprzerwanie rządzi gminą Warta Bolesławiecka od 1990 r.

Haniszewski krytykuje dwukadencyjność w samorządach, choć, jak podkreśla, nie zamierzał startować w kolejnych wyborach z racji wieku. Zwrócił jednocześnie uwagę, że to społeczność lokalna wybiera władze gminy i może je odwołać w każdej chwili w referendum.

„Ostatnie przykłady, nawet z dużych miast, pokazują, że nie ma problemu, żeby to zrealizować i żeby wola mieszkańców była tutaj respektowana” – powiedział PAP wójt.

Haniszewski uważa, że ciągłość i stabilność władzy samorządowej jest atutem. – W ciągu jednej, dwóch kadencji można zrealizować dwie duże, dobre inwestycje, ale to za mało czasu, by stworzyć i realizować konsekwentnie długofalową strategię rozwoju. Dwukadencyjność będzie elementem hamującym rozwój gminy – podkreślił wójt.

Haniszewski zwrócił też uwagę, że każdy wójt musi stworzyć grupę ludzi, która będzie wspierać go w realizacji wizji rozwoju gminy. „Nie oznacza to, jak chcą zwolennicy dwukadencyjności, korupcji czy budowania jakiejś elity, fundamentalnie się z tym nie zgadzam” – powiedział wójt.

Dwukadencyjność organów wykonawczych gmin, połączona z wydłużeniem jednej kadencji z czterech do pięciu lat, została wprowadzona za rządów Prawa i Sprawiedliwości, w 2018 r. Dotyczy ona danej gmin, czyli nie zamyka drogi, by do kandydowania w innej gminie, na przykład sąsiedniej gminie, na urząd wójta, burmistrza czy prezydenta.

22 października br. Sejm odrzucił projekt nowelizacji Kodeksu wyborczego autorstwa PSL, której głównym założeniem było zniesienie limitu dwóch kadencji dla wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Za przyjęciem noweli głosowało 213 posłów, przeciw 215, a 9 wstrzymało się od głosu.
Wicepremier, szef MON i lider PSL Władysław Kosiniak-Kamysz zapowiedział powrót do projektu znoszącego dwukadencyjność.

pdo/ mam/