Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego opublikował raport „Gdy milknie szkolny dzwonek… Czy likwidacja szkół przyspiesza depopulację wsi?”, w którym przeanalizowano wpływ zamknięcia szkół na wyludnianie się miejscowości. Badaniem objęto szkoły w czterech powiatach położonych w różnych częściach Polski: buskim (woj. świętokrzyskie), sieradzkim (woj. łódzkie), zamojskim (woj. lubelskie) i jasielskim (woj. podkarpackie).

Jak wynika z raportu, miejscowości, w których zamykano szkoły, wyludniały się szybciej niż przeciętne tempo depopulacji powiatu, w którym się znajdują.

„Przeprowadzone analizy potwierdziły, że zamknięcia szkół jeszcze bardziej przyspieszyły spadek ludności w porównaniu z hipotetycznym scenariuszem kontrfaktycznym (tj. gdyby szkoły nie zostały zamknięte)” – napisali badacze.

Istotnym czynnikiem w ocenie wpływu zamknięcia placówki na depopulację była też odległość między szkołami zamkniętymi a otwartymi w obrębie gminy. Badania wykazały, że w wielu przypadkach po zamknięciu szkoły najbliższa dostępna placówka znajdowała się kilka kilometrów dalej.

„Im większa była odległość od najbliższej funkcjonującej szkoły po jej zamknięciu, tym silniejszy był spadek liczby ludności i pozwala to na potwierdzenie przypuszczenia, że peryferyjność wzmacnia negatywne konsekwencje zamknięcia szkół” – napisali autorzy.

Jak wskazano w raporcie, wyniki badania potwierdzają występowanie związku między zamykaniem szkół a dalszą depopulacją, a reorganizacja sieci szkół może wzmacniać negatywne trendy na obszarach o ograniczonej dostępności przestrzennej do usług publicznych.

„Zamknięcie szkoły nie jest jedynie odpowiedzią na spadek liczby ludności, ale może działać jako katalizator dalszego wyludniania, szczególnie w miejscowościach bardziej oddalonych od najbliższej alternatywnej placówki” – wskazali badacze.

Jak zaznaczono w raporcie, badanie miało kilka istotnych ograniczeń. Autorzy przeanalizowali w nim tylko cztery powiaty i opierali się na danych spisowych z wybranych lat. Nie uwzględnili też roli innych lokalnych instytucji, które mogłyby łagodzić skutki zamknięcia szkół.

Ponadto, zdaniem autorów, wyniki mogą być częściowo determinowane przez inne czynniki, takie jak lokalne wstrząsy gospodarcze i zmiany na rynku nieruchomości.

„Mimo tych ograniczeń kierunek wniosków jest jednoznaczny: likwidacja szkoły to nie tylko zmiana na mapie edukacyjnej gminy, to często impuls do powolnego zanikania wsi” – podsumowali badacze.

mc/