Kilkuset przedstawicieli miast, gmin, powiatów, rządu i lokalnego biznesu spotkało się w środę na VI edycji Samorządowego Kongresu Finansowego - Local Trends 2026. Wiodącymi wątkami tematycznymi tegorocznego Kongresu są: partnerstwo, współpraca i efektywność inwestycji.

Eksperci mają między innymi odpowiedzieć na pytania, jak nie pogłębiać różnic rozwojowych między metropoliami a Polską lokalną oraz jak projektować publiczne instrumenty wsparcia, aby realnie wzmacniały potencjał mniejszych ośrodków oraz kreowały dobrobyt.

Pierwszy dzień szóstej edycji Local Trends przyniósł nie tylko diagnozy, ale też wyraźne sygnały, że dotychczasowe modele rozwoju wyczerpują się.

Już na otwarciu kongresu wybrzmiało, że finanse samorządów pozostają osią całej debaty – ale dziś nie chodzi już tylko o dostęp do środków, lecz o sposób ich wykorzystania. Coraz częściej podkreślano, że era łatwo dostępnych dotacji dobiega końca, a samorządy będą musiały nauczyć się funkcjonować w rzeczywistości większej odpowiedzialności finansowej, instrumentów zwrotnych i bardziej wymagających modeli inwestycyjnych. Kluczowe staje się nie tylko „ile”, ale przede wszystkim „jak” i „po co” inwestować.

Drugim silnym wątkiem była współpraca – zarówno między samorządami, jak i między sektorem publicznym, prywatnym i mieszkańcami. W wielu dyskusjach powracało przekonanie, że w obliczu wyzwań demograficznych i gospodarczych pojedyncze gminy nie będą w stanie działać skutecznie w izolacji. Coraz większą rolę odgrywać będą partnerstwa, wspólne projekty oraz rozwiązania ponadlokalne – od współdzielonych usług publicznych po zintegrowane inwestycje.

Na pierwszy plan zdecydowanie wysunęła się demografia, która – jak podkreślali uczestnicy – zmienia dziś reguły gry w rozwoju lokalnym. Spadek liczby urodzeń, migracje młodych ludzi i starzenie się społeczeństwa wpływają nie tylko na rynek pracy, ale także na system edukacji, planowanie przestrzenne czy dostępność usług publicznych. Coraz częściej pojawia się konieczność podejmowania trudnych decyzji dotyczących reorganizacji sieci szkół, optymalizacji usług czy redefinicji ambicji rozwojowych mniejszych ośrodków.

Z demografią ściśle łączy się temat jakości życia i atrakcyjności miejsc do życia. Wnioski z debat są jednoznaczne – same inwestycje infrastrukturalne nie wystarczą, by zatrzymać mieszkańców. Coraz większe znaczenie mają czynniki miękkie: poczucie sprawczości, dostęp do edukacji, rynku pracy czy nowoczesnych usług. Szczególną uwagę poświęcono młodemu pokoleniu – jego potrzebom, aspiracjom i roli jako współtwórcy zmian w lokalnych społecznościach.

Istotnym obszarem dyskusji była także cyfryzacja. Uczestnicy zgodzili się, że dostęp do infrastruktury cyfrowej staje się dziś jednym z podstawowych warunków konkurencyjności regionów – na równi z transportem czy dostępem do mediów komunalnych. Jednocześnie podkreślano, że sama infrastruktura to za mało – równie ważne są kompetencje cyfrowe, zarządzanie danymi oraz umiejętność wdrażania technologii w sposób, który realnie poprawia jakość życia mieszkańców. Wyzwania pojawiają się również na styku technologii i społeczności – zwłaszcza w kontekście akceptacji dla inwestycji takich jak infrastruktura telekomunikacyjna.

Dużo miejsca poświęcono także transformacji energetycznej, szczególnie w obszarze ciepłownictwa. Skala potrzeb inwestycyjnych jest ogromna i wymaga zupełnie nowego podejścia do finansowania. W debatach wyraźnie wybrzmiało, że bez zaangażowania kapitału prywatnego oraz budowania partnerstw między sektorem publicznym a finansowym realizacja tych procesów nie będzie możliwa. Jednocześnie podkreślano konieczność tworzenia stabilnych i przewidywalnych ram regulacyjnych, które umożliwią podejmowanie długoterminowych inwestycji.

Nie zabrakło również refleksji nad dorobkiem 35 lat samorządu terytorialnego w Polsce. Choć bilans zmian oceniany jest pozytywnie, uczestnicy wskazywali, że system wymaga dziś dostosowania do nowych realiów – zarówno demograficznych, jak i gospodarczych. Wśród postulatów pojawiła się potrzeba przemyślenia podziału administracyjnego, zakresu kompetencji oraz sposobu zarządzania samorządami w dłuższej perspektywie.

Drugi dzień kongresu otworzy debata „Ewaluacja reformy dochodów JST”, poświęcona pierwszym efektom zmian i możliwym korektom. Następnie uczestnicy podejmą temat relacji między efektywnością a formalizmem w zamówieniach publicznych, analizując, jak tworzyć system wspierający rozwój zamiast go spowalniać.

W Sopocie przedstawione zostaną pomorskie praktyki w realizacji i finansowaniu projektów energetycznych, pokazujące modele współpracy i inwestowania w energetykę lokalną. Kongres podejmie też temat dywersyfikacji źródeł finansowania strategii rozwoju oraz roli Planu Ogólnego w budowaniu atrakcyjności inwestycyjnej.

W dalszej części dnia uczestnicy omówią nową architekturę funduszy europejskich i przygotowania do wykorzystania środków na lata 2027-2034, a także mechanizmy wspierania inwestycji prywatnych i PPP w procesie transformacji klimatycznej.

Na zakończenie Kongresu zaplanowano rozmowy publicystyczne o dwukadencyjności i jej wpływie na wymianę pokoleniową w polityce lokalnej oraz o potencjale inwestycyjnym Polski w kontekście dyskusji o organizacji Letnich Igrzysk Olimpijskich. 

mp/