Think tank Polskiego Czerwonego Krzyża opublikował raport dotyczący wdrażania przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej w jednostkach samorządu terytorialnego. Wynika z niego, że samorządy znajdują się na etapie stopniowej adaptacji do nowych regulacji, jednak wciąż napotykają istotne bariery organizacyjne, finansowe i kadrowe.

Jak wynika z raportu, większość jednostek samorządu terytorialnego nie jest w pełni przekonana o swoim przygotowaniu do realizacji zadań w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej. Ponad 75 proc. badanych gmin oceniło swoje przygotowanie jako neutralne lub negatywne. Ponadto 39,5 proc. powiatów nie umiało określić gotowości swojej jednostki do realizacji zadań ochrony ludności, a 21 proc. oceniło ją negatywnie.

Dodatkowo 22,1 proc. urzędów gmin i 21 proc. starostw powiatowych wprost przyznało, że nie są gotowi na realizację zadań z ochrony ludności i obrony cywilnej.

„Wyniki badania wskazują, że większość jednostek samorządu terytorialnego nie jest w pełni przekonana o swoim przygotowaniu do realizacji zadań́ w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej. (…) Odpowiedzi negatywne jednoznacznie sygnalizują potrzebę wzmocnienia wiedzy, zasobów oraz organizacji działań́, szczególnie w gminach małych i średnich, gdzie ograniczenia kadrowe i infrastrukturalne są bardziej odczuwalne” – czytamy w raporcie.

Według danych 48,1 proc. gmin oraz 41,9 proc. powiatów ocenia swoje wyposażenie do realizacji ochrony ludności jako niskie lub bardzo niskie. Ponadto ponad 61 proc. gmin i 48 proc. powiatów uznaje finansowanie zadań z zakresu ochrony ludności za niewystarczające lub zdecydowanie niewystarczające. 

„Najczęściej wskazywane problemy to brak stabilnych źródeł finansowania, niedobór kadr, nieprecyzyjne procedury, ograniczone możliwości rozwoju infrastruktury ochronnej oraz planowania ewakuacji” – wynika z badań.

W raporcie wykazano też brak wystarczającej liczby miejsc schronienia dla mieszkańców. Z danych wynika, że w aż 92,1 proc. gmin tylko co czwarty mieszkaniec ma gdzie się ukryć. Dodatkowo żadna z badanych gmin nie zapewnia miejsc schronienia dla ponad 75 proc. ludności.

„Widzimy gotowość samorządów do brania odpowiedzialności za bezpieczeństwo swoich społeczności. Aby jednak mogły działać skutecznie, potrzebują stabilnych mechanizmów finansowania, jasnych procedur oraz silnych partnerstw z organizacjami społecznymi” – powiedział Marcin Kowalski, członek Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża odpowiedzialny za ratownictwo i ochronę ludności.

Raport PCK ukazał też różnice między poszczególnymi gminami i powiatami w zakresie wdrażania nowych rozwiązań bezpieczeństwa.

„Jednostki z większym budżetem i silniejszą strukturą administracyjną szybciej adaptują nowe przepisy i wdrażają innowacyjne rozwiązania. W mniejszych gminach wyzwania są większe – brakuje zarówno wyspecjalizowanego personelu, jak i doświadczenia w koordynacji działań z NGO czy służbami wojskowymi” – czytamy w dokumencie.

Zdaniem autorów jednym z najważniejszych wniosków płynących z badania jest potrzeba realnego wzmocnienia współpracy międzysektorowej. Podkreślono, że ponad 44 proc. gmin i 45 proc. powiatów nie współpracuje z organizacjami pozarządowymi w obszarach związanych z OLiOC. Jednocześnie 57 proc. gmin i 55 proc. powiatów deklaruje potrzebę takiego wsparcia.

„Zarówno gminy, jak i powiaty mają świadomość potrzeby ochrony ludności, ale pełne wykorzystanie ich potencjału wymaga wzmocnienia współpracy z NGO oraz zapewnienia lepszych ram organizacyjnych i stabilnego wsparcia finansowego. Skuteczniejsze działania edukacyjne, ćwiczenia, wspólne projekty i pełne wykorzystanie potencjału tkwiącego w NGO mogłyby znacząco podnieść poziom bezpieczeństwa mieszkańców” - podkreśliła współautorka badania dr Ilona Dąbrowska, reprezentująca UMCS w Lublinie.

Autorzy raportu apelują też o usprawnienie mechanizmów finansowania ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wprowadzenie bardziej stabilnego planowania wieloletniego. Wskazali też na potrzebę standaryzacji procedur i uzupełnienia zasobów technicznych, infrastruktury ewakuacyjnej oraz aktualizację planów ewakuacji.

Raport został przygotowany przez think tank PCK – jednostkę analityczno-badawczą działającą przy Centrum Pomocy Humanitarnej PCK w Lublinie. Badanie przeprowadzono w listopadzie 2025 r. w ramach projektu „Zarządzanie kryzysowe w teorii i praktyce – rozwój działalności analityczno-badawczej PCK”, sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030. 

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej pozwala przygotować państwo i społeczeństwo na reagowanie wobec zagrożeń. Elementy programu to: rozwój systemów ostrzegania, tworzenie miejsc schronienia, szkolenia społeczeństwa oraz wyposażenie służb ratowniczych. Program jest finansowany ze środków w wysokości minimum 0,3 proc. PKB. Pierwszy Program obejmował lata 2025-2026, kolejny zaplanowano na okres 2027-2030 (ew. 2027-2031 po planowanym wydłużeniu).

Pełen dokument dostępny jest w poniższym załączniku.

mc/