Stanowisko w tej sprawie przyjęto podczas XXXIII Zgromadzenia Ogólnego ZPP, podczas którego powiaty zaapelowały o przestrzeganie konstytucyjnej zasady adekwatności, która gwarantuje samorządom poziom dochodów odpowiedni do realizowanych zadań.

„Zgromadzenie Ogólne Związku Powiatów Polskich domaga się pełnego respektowania tej zasady przez władze państwowe. Obecny stan prawny jest bowiem bardzo odległy od konstytucyjnego standardu” – napisały powiaty w stanowisku.

Odnosząc się do uchwalonej w 2024 r. nowej ustawy o dochodach JST przekazały, że „była to poprawa symboliczna względem rzeczywistych potrzeb i wyraźnie mniejsza niż uszczerbek w dochodach wynikający z reform Polskiego Ładu”. 

„O ile skutki jej uchwalenia są pozytywne w powiatach mających dużą bazę podatkową w podatkach dochodowych, to w powiatach położonych poza obszarami metropolitalnymi prowadzi w skrajnych przypadkach nawet do nominalnego spadku dochodów rok do roku” – czytamy w stanowisku.

Powiaty odniosły się też do argumentów dotyczących objęcia Polski procedurą nadmiernego deficytu. Ich zdaniem nie są to przekonujące wyjaśnienia w odniesieniu do poziomu finansowania samorządu. „To władze centralne określają zakres zadań publicznych wymagających realizacji – jeśli uznają, że nie ma możliwości ich finansowania powinny odpowiednio zmniejszyć zakres zadań” – napisały powiaty i wyjaśniły, że władze państwowe nakładają na nie kolejne zadania.

Przykładem wskazywanym przez samorządy w tym kontekście jest finansowanie zadań oświatowych. Nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zniosła część oświatową subwencji ogólnej jako wyodrębniony strumień środków odpowiadających realizowanym zadaniom, wprowadzając w jej miejsce tzw. potrzeby oświatowe, które w pierwszej kolejności muszą być pokryte z własnych dochodów powiatów. W ocenie samorządów rozwiązanie to byłoby akceptowalne jedynie w sytuacji, gdyby kwota potrzeb oświatowych odpowiadała rzeczywistym kosztom realizacji zadań.

W swoim stanowisku ZPP wypomniał też stronie rządowej brak działań prowadzących do uczciwej waloryzacji wysokości opłat administracyjnych za czynności realizowane w powiatach. „Opłaty ustalone przed laty w rozporządzeniach poszczególnych ministrów nie są podnoszone w imię niechęci do narażania się obywatelom. W konsekwencji dochodzimy do progu, w którym powiaty będą musiały dopłacać do każdej zrealizowanej na rzecz obywateli usługi” – napisał  ZPP.

W związku z powyższym członkowie Zgromadzenia Ogólnego ZPP zaapelowali o ponowne wyliczenie poziomu finansowania zadań powiatowych i zwiększenia środków na ten cel, usunięcia wad w ustawie o dochodach JST, określenia przez Ministra Finansów kwoty potrzeb oświatowych zgodnej z rzeczywistymi wydatkami i ustalenia wysokości dotacji na poszczególne zadania z zakresu administracji rządowej. Powiaty oczekują też waloryzacji opłat administracyjnych za czynności realizowane przez powiaty i miasta na prawach powiatów i podjęcia innych działań systemowych, w tym zmiany charakteru opłaty skarbowej – tak aby stanowiła dochód podmiotu realizującego daną czynność.

mc/