Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przedstawiło projekt ustawy o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw. Jak poinformował resort, proponowane przepisy uwzględniają potrzeby zgłaszanie m.in. przez jednostki samorządu terytorialnego.

„Nowelizacja stanowi odpowiedź na liczne postulaty zgłaszane przez interesariuszy ustawy – samorządy gminne i powiatowe, organizacje pozarządowe, asystentów rodziny, rodziny zastępcze, koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej, pracowników placówek opiekuńczo-wychowawczych, powiatowych centrów pomocy rodzinie, ośrodków pomocy społecznej, ośrodków adopcyjnych, regionalnych ośrodków pomocy społecznej i urzędów wojewódzkich” – wskazano w uzasadnieniu.

Nowe umowy i dodatki dla asystentów rodziny

W projekcie duże zamiany zaproponowano w zatrudnianiu i wynagradzaniu asystentów rodziny. Chodzi m.in. o wprowadzenie obowiązku zatrudniania asystenta rodziny w każdej gminie

„Brak tego obowiązku skutkuje sytuacją, w której w 189 gminach nie zatrudniono żadnego asystenta rodziny, co oznacza, że w około 8 proc. gmin rodziny były pozbawione możliwości uzyskania dedykowanego im wsparcia. Zatrudnienie i stała praca asystenta rodziny w każdej gminie jest istotnym elementem działań profilaktycznych, które przekładać się będą na możliwość bezpiecznego wychowania dzieci w rodzinach biologicznych i ograniczenie umieszczania dzieci w pieczy zastępczej” – wskazano w uzasadnieniu 

Asystenci rodziny mają być zatrudniani wyłącznie w ramach stosunku pracy w systemie zadaniowego czasu pracy, a nie jak dotychczas także na podstawie umowy o świadczenie usług. Według resortu dotychczasowe rozwiązania prawne negatywnie wpływały na zaangażowanie pracowników i stabilność systemowej pracy z rodzinami.

Projekt rozszerza też dodatkowe uprawnienia pracownicze asystentów rodziny, które będą zbliżone do  tych przysługujących pracownikom socjalnym. 

„W tym zakresie, projekt wprowadza dla asystentów rodziny dodatek do wynagrodzenia z tytułu wykonywania czynności zawodowych poza miejscem pracy. Dodatek w wysokości 400 zł będzie przysługiwał asystentowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy. W przypadku zaś zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy dodatek przysługiwać będzie w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy” – wskazano. 

Dodatkowo dodatek ten nie będzie uwzględniany przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. 

„W przypadku braku możliwości zapewnienia dojazdu środkami transportu pozostającymi w dyspozycji pracodawcy, asystentowi rodziny będzie przysługiwał zwrot kosztów przejazdów z miejsca pracy do miejsc wykonywania przez niego czynności zawodowych” – wskazano.

Projekt wprowadza także dodatkowy urlop wypoczynkowy dla asystentów rodziny, jeżeli przepracowali oni co najmniej 3 lata. Urlop ten, w wymiarze 10 dni, będzie przysługiwał raz na 2 lata 

Asystentowi rodziny ma też przysługiwać pomoc psychologiczna w przypadku wystąpienia sytuacji bezpośrednio zagrażających jego życiu lub zdrowiu w związku z wykonywanymi przez niego czynnościami służbowymi. Asystenci będą mieli też prawo do zwrotu kosztów szkoleń z zakresu pracy z rodziną, realizowanych za zgodą pracodawcy, w kwocie nie mniejszej niż 50 proc. 

„Rozwiązania te mają na celu przede wszystkim zapobieganie częstym przypadkom wypalenia zawodowego asystentów rodziny, a tym samym powinny przełożyć się na wzrost jakości świadczonych przez nich usług” – podkreślono w uzasadnieniu. 

Nowe obowiązki dla gmin

Projekt zakłada dodanie gminom dodatkowego zadania polegającego na poszukiwaniu rodziny zastępczej spokrewnionej, a także dalszych członków rodziny, którzy mogliby być rodziną niezawodową. 

„Nowy zadaniem gmin jest także tworzenie i prowadzenie rodzin opiekuńczych, zatrudnianych na podstawie umowy trójstronnej pomiędzy gminą, rodziną zastępczą lub prowadzącym rodzinny dom dziecka, a osobą z niepełnosprawnością – wychowankiem rodzinnej pieczy zastępczej, który wymaga całodobowej opieki lub jego opiekunem. Jest to rozwiązanie, ograniczające instytucjonalizację opieki oraz skutkujące ograniczeniem wydatków ponoszonych przez gminy” – wskazano w ocenie skutków regulacji.

Projekt przewiduje, że rodzinie opiekuńczej będzie przysługiwało miesięczne wynagrodzenie nie niższe niż wynagrodzenie rodziny zastępczej, zaś w przypadku jednoczesnego pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej i rodziny opiekuńczej, nie niższe niż 50 proc. tej kwoty.

Proponowane przepisy umożliwiają też przyznawanie przez gminy fakultatywnego świadczenia pieniężnego na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej spokrewnionej z pominięciem kryterium dochodowego.

„Brak wynagrodzenia oraz niewysokie świadczenie na dziecko w rodzinie spokrewnionej skutkują w niektórych przypadkach barierą finansową dla sprawowania funkcji rodziny spokrewnionej. Proponowane rozwiązanie daje gminom fakultatywne narzędzie, mogące zachęcać rodziny spokrewnione do podejmowania się pieczy nad młodszym rodzeństwem lub wnukami. Rozwiązanie to jest powiązane ze zmianą zasad refundacji powiatom kosztów pieczy zastępczej – w przypadku znalezienia rodziny spokrewnionej gmina nie ponosi żadnych innych kosztów pieczy, niż przewidziane w nowelizacji fakultatywne świadczenie” – uzasadniono.

Rozliczenia pomiędzy samorządami

Projekt nowelizacji ustawy obejmuje doprecyzowanie zasad podziału kosztów pieczy zastępczej pomiędzy gminy i powiaty. Jak wskazał resort obecne regulacje „są powodem częstych sporów pomiędzy samorządami”.

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu do projektu zostanie zlikwidowane powiązanie poziomu współfinansowania gminy z długością pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Poziom współfinansowania przez gminę będzie natomiast zależny od formy pieczy, w której umieszczone zostało dziecko.

„Zmiany w zakresie współfinansowania pobytu dzieci w pieczy zastępczej przez gminy (w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej lub zawodowej albo rodzinnym domu dziecka właściwa gmina będzie ponosiła wydatki w wysokości 50 proc. od początku pobytu dziecka w pieczy zastępczej; w przypadku umieszczenia dziecka w instytucjonalnych formach pieczy zastępczej gmina będzie ponosiła wydatki w wysokości 40 proc.” – wyjaśniono w uzasadnieniu. 

W przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej odpłatność gminy będzie wyłączona, co oznacza że powiat od samego początku będzie w takim przypadku ponosił wydatki w 100 proc. 

Obecnie projekt ustawy został przedłożony do konsultacji m.in. przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

mr/