Stanowisko SGiPW jest reakcją na atmosferę debaty publicznej wokół wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, szczególnie po odrzuceniu przez Sejm 22 października 2026 r. projektu znoszącego ograniczenie możliwości ponownego kandydowania po dwóch kadencjach.

W swoim stanowisku gminy i powiaty sprzeciwiły się „dehumanizującemu językowi, który pojawia się w części debaty publicznej”. Zdaniem samorządów wypowiedzi niektórych polityków i przedstawicieli grup interesu sprowadzają samorządowców „do ludzi, którzy rzekomo chcą jedynie pozostać «przy korycie»”, a ich wieloletnią pracę opisują jako „zabetonowanie” lokalnej sceny politycznej.

„Takie sformułowania nie są rzeczowym opisem problemów ustrojowych. Zastępują ocenę konkretnych działań przypisywaniem całemu środowisku najgorszych intencji, odbierają samorządowcom indywidualność i podważają godność osób zaangażowanych w służbę publiczną” – wyjaśniło stowarzyszenie.

Wielkopolskie samorządy przypomniały, że w wyborach samorządowych w latach 2010–2024 nowego włodarza wybierano średnio w 34 proc. gmin. Zwróciły również uwagę, że działalność samorządów podlega wielowymiarowej ocenie i kontroli, prowadzonej m.in. przez właściwe komisje, organy państwowe, regionalne izby obrachunkowe oraz Najwyższą Izbę Kontroli.

„Nie jest zatem prawdą, że mechanizm wyborczy sam w sobie wyklucza rotację. Dane te nie rozstrzygają całego sporu o limit kadencji, ale powinny stanowić element rzetelnej dyskusji” – czytamy w dokumencie.

W opublikowanym dokumencie SGiPW podkreśliło też wagę doświadczenia urzędujących samorządowców. Zdaniem gmin i powiatów wyzwania związane m.in. z bezpieczeństwem mieszkańców, ochroną infrastruktury i zmianami demograficznymi wymagają „kompetencji, odwagi decyzyjnej, znajomości wspólnoty i zdolności prowadzenia wieloletnich przedsięwzięć”.

„Automatyczne wyłączanie z możliwości kandydowania doświadczonych, cieszących się poparciem osób może oznaczać utratę cennego potencjału. Zarazem potrzebne są mechanizmy tworzenia przestrzeni dla nowych liderów, jawnej konkurencji i skutecznej kontroli. Rozwiązania ustrojowe powinny służyć obu tym celom” – czytamy w stanowisku.

Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski podkreśliło, że nie oczekuje ustanowienia samorządowców grupą nietykalną czy wolną od krytyki.

„Oczekujemy jednak minimum szacunku, również ze strony polityków i grup interesu: krytykujmy konkretne działania, badajmy skutki przepisów, proponujmy instrumenty przeciwdziałania nadużyciom, rozmawiajmy o pozycji rad gmin i jawnej konkurencji wyborczej” – zaznaczyło stowarzyszenie.

W swoim stanowisku SGiPW zaapelowało „do parlamentarzystów, przedstawicieli partii politycznych, mediów i wszystkich uczestników debaty o powrót do rozmowy opartej na faktach, proporcjonalności  i wzajemnym poszanowaniu”.

„Podmiotowość mieszkańców, uczciwa konkurencja wyborcza, odpowiedzialność władz i godność osób pełniących funkcje publiczne nie mogą być wartościami przeciwstawnymi. Samorząd potrzebuje krytycznej kontroli, ale również zaufania. Nie ma dobrej demokracji lokalnej tam, gdzie spór o przepisy staje się przyzwoleniem na upokarzanie ludzi” – napisały wielkopolskie samorządy.

Dwukadencyjność organów wykonawczych gmin, połączona z wydłużeniem jednej kadencji z czterech do pięciu lat, została wprowadzona za rządów Prawa i Sprawiedliwości, w 2018 r. Dotyczy ona danej gmin, czyli nie zamyka drogi, by do kandydowania w innej gminie, na przykład sąsiedniej gminie, na urząd wójta, burmistrza czy prezydenta.

22 października br. Sejm odrzucił projekt nowelizacji Kodeksu wyborczego autorstwa PSL, której głównym założeniem było zniesienie limitu dwóch kadencji dla wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Za przyjęciem noweli głosowało 213 posłów, przeciw 215, a 9 wstrzymało się od głosu.

mc/