Polskie obywatelstwo, 25 lat, niekaralność za przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego – takie podstawowe warunki musi spełniać kandydat na wójta, burmistrza i prezydenta miasta. W przypadku braku chętnych na to stanowisko, urząd obejmie osoba wybrana przez radę.

Zgodnie z ordynacją wójtem może zostać każdy obywatel polski posiadający prawo wybieralności do rady gminy, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 25 lat. Co jednak ważne kandydat nie ma obowiązku zamieszkiwać na stałe na obszarze gminy, w której ubiega się o mandat. Prawo wybieralności, czyli tzw bierne prawo wyborcze w wyborach do rad gminy ma każdy obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat. Nie mają prawa wybierania osoby: pozbawione praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądowym; pozbawione praw wyborczych orzeczeniem Trybunału Stanu, bądź ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem sądowym.

Niedawno pisaliśmy, że nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym z 2004 roku wprowadziła pewne ograniczenia dotyczące biernego prawa wyborczego dla wójtów i radnych. Chodzi o artykuł, który pozbawia biernego prawa wyborczego osoby karane za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego oraz osoby, wobec których wydano prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. Zapis ma zacząć obowiązywać od początku nowej kadencji samorządów i nie zabrania stanięcia w wyborcze szranki. Wedle zapewnień jakie otrzymaliśmy w PKW ma być to jednak zmienione i kandydaci na wójtów, którzy weszli w konflikt z prawem nie będą rejestrowani.

Kandydatów na wójtów nie dotyczy natomiast procedowana obecnie przez parlament nowelizacja ustawy o pracownikach samorządowych, zgodnie z którą stracić pracę będą musieli urzędnicy skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne (ścigane z oskarżenia prywatnego i publicznego). Nowelizacja ma dotyczyć jedynie zatrudnionych na podstawie mianowania i zwykłych umów o pracę.

Kandydat na wójta nie może jednocześnie kandydować na wójta w innej gminie, jednak prawo nie zabrania by jednocześnie ubiegał się o fotel wójta i radnego. Nie można jednak łączyć tych funkcji.

Zgodnie z ordynacją wyborczą prawo zgłaszania kandydatów na wójta przysługuje: partiom politycznym i koalicjom partii politycznych, stowarzyszeniom i organizacjom społecznym, wyborcom. Wszystkie mają do tego prawo pod warunkiem, że stworzą własny komitet wyborczy, z tym że prawo zgłoszenia ma komitet wyborczy, który zarejestrował listy kandydatów na radnych w co najmniej połowie okręgów wyborczych w danej gminie.

Od 2002 roku wyboru wójta dokonuje społeczeństwo w głosowaniu powszechnym, równym, bezpośrednim i tajnym. W pierwszej turze udział biorą wszyscy zarejestrowani w danej gminie kandydaci. Jeżeli żaden z nich nie zdobędzie bezwzględnej większości (50%+1) ważnie oddanych głosów przeprowadzana jest druga tura, w której biorą udział dwaj kandydaci z najlepszym wynikiem z pierwszego głosowania. O wyniku decyduje większość oddanych głosów na jedną z kandydatur. Ustawa o bezpośrednim wyborze wójta pozostawia możliwość wyboru wójta przez radę. Dzieje się tak jednak w dwóch szczególnych przypadkach – w sytuacji, gdy nie zostanie zgłoszony żaden kandydat, lub gdy został zgłoszony jeden, ale w przeprowadzonym głosowaniu nie opowiedziała się za nim bezwzględna większość głosujących.

Daniel Pawluczuk
d.pawluczuk@pap.pl

Więcej informacji wyborczych w serwisie Wybory Samorządowe 2006