W ramach obchodów 100-lecia UEP oraz 120-lecia SGH obie uczelnie przygotowały konferencję naukową pt. „Tradycja i Rozwój Finansów Samorządowych - Jubileuszowa Refleksja: UEP i SGH, cz. 1 oraz SGH i UEP, cz. 2”. Pierwsze spotkanie zorganizowano w piątek w Poznaniu, a drugie zaplanowano w Warszawie.

W czasie piątkowego spotkania rektorka UEP prof. dr hab. Barbara Jankowska przekonywała, że debata dotycząca finansów publicznych jest kluczowa. Wyraziła przekonanie, że spotkanie naukowców zaowocuje ustaleniami, które będą miały przełożenie na funkcjonowanie gospodarki i społeczeństwa. - Nie da się ukryć, że sfera finansów publicznych jest kluczowa od strony gospodarczej, ale również szeroko pojętego dobrostanu społeczeństwa - podkreśliła.

Rektor Szkoły Głównej Handlowej prof. SGH, dr hab. Piotr Wachowiak przyznał, że od 1990 r. jest związany z warszawskim samorządem terytorialnym. Ocenił przy tym, że reforma samorządowa w Polsce z lat 1989-90 była jedną z najbardziej udanych w naszym kraju.

- Motorem rozwoju całej gospodarki są samorządy terytorialne. Najlepiej wydają pieniądze, najbardziej efektywnie, choćby z tego powodu, że są najbliżej ludzi. Natomiast wyzwania i problemy, które stoją przed samorządem były takie same w 1990 r., w 2000 r. i są takie same w 2026 r. Niewiele się to zmieniło, a nie wiem, czy nie pogorszyło. Bo zawsze był ten sam problem, że samorząd dostawał nowe zadania do wykonania, a za tymi zadaniami w ogóle nie szły środki finansowe - powiedział.

Jedna z dyskusji naukowców była poświęcona badaniom nad finansami samorządów i ich przełożeniem na faktyczne procesy decyzyjne. Prof. dr hab. Leszek Patrzałek, obecnie pracujący na Uniwersytecie Opolskim, a wcześniej przez wiele lat działający na wrocławskim Uniwersytecie Ekonomicznym, zaznaczył, że trudno wymagać, aby wyniki badań naukowych były w dosyć szybki sposób w pełni realizowane w praktyce. - Podstawową przyczyną tego stanu rzeczy są przede wszystkim uwarunkowania polityczne, przesłanki ustrojowo-polityczne - podkreślił.

Wspomniał w tym kontekście m.in. o pochodzących z końca lat 90-tych XX w. badaniach dotyczących finansowania szkół przez samorządy, czy badaniu liczby województw. Wskazał na zajmowanie się przez naukowców sprawą podatku od nieruchomości. - Ileż to już jest różnych koncepcji, prawie gotowych rozwiązań, raportów dla Ministerstwa Finansów, a podatki lokalne nadal są takie jak przed 1990 r. Jedynym powodem są przesłanki natury politycznej. Nie ma wystarczającej determinacji, woli politycznej i nasze badania, które prowadzimy, nie są w pełni uwzględniane - mówił.

Kierownik Katedry Finansów Publicznych Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego prof. dr hab. Beata Guziejewska mówiła o znaczeniu decentralizacji fiskalnej. - To jak są finansowane samorządy ma znaczenie. Ma to znaczenie dla odpowiedzialności na szczeblu lokalnym, ma znaczenie dla jakości zarządzania, dla efektywności i racjonalności wydatkowania pieniędzy publicznych. Naprawdę ma znaczenie, czy samorząd finansujemy z lokalnych podatków, podatku od nieruchomości, opłat lokalnych, czy z transferu takiego jak udział w podatku PIT i CIT. Na to wskazują wyniki badań empirycznych - zaznaczyła.

Dyrektor Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego prof. dr hab. Paweł Swianiewicz podkreślił, że oceniając poziom autonomii samorządów gminnych „nie mamy się czego wstydzić” biorąc pod uwagę sytuację w innych państwach europejskich. - Jesteśmy całkiem niedaleko od europejskiej czołówki. Natomiast to, co dotyczy całego regionu Europy Środkowo-Wschodniej - odstajemy pod względem tej części autonomii samorządów, która dotyczy finansów, a zwłaszcza autonomii dochodowej - powiedział.

Naukowcy debatowali także m.in. na temat tego, jakie sfery samorządowych finansów, z perspektywy współczesnych wyzwań, powinny zostać dokładniej badane przez akademików.

Prof. Patrzałek ocenił, że podstawowym problemem jest kwestia nierówności fiskalnych w sektorze samorządowym. Ocenił, że w związku z uwarunkowaniami demograficznymi, nierówność fiskalna będzie się pogłębiać w sposób „dramatyczny”. Dodał, że „baza podatkowa” wielu samorządów będzie się kurczyć wraz z wyludnianiem się kolejnych regionów. W jego opinii, samorządy województw powinny w większym stopniu angażować się w kwestie dotyczące wewnątrzregionalnych polityk.

Prof. Swianiewicz zwrócił uwagę, że w Polsce działa 2,8 tys. samorządów terytorialnych i nie wszystkie są zainteresowane badaniami czy ekspertyzami dotyczącymi ich finansów czy sposobów działania.

Wiceprezes Banku Gospodarstwa Krajowego prof. dr hab. Marta Postuła wyraziła przekonanie, że samorządy, dbając o pozyskiwanie tańszej, własnej energii, oraz polepszając jakość życia na swoim terenie, nie będą odchodzić od polityki zrównoważonego rozwoju i transformacji energetycznej. Oceniła przy tym, że jakość życia i kwestie ochrony środowiska są ważne dla części społeczeństwa, co należy brać pod uwagę przy ocenie sposobów radzenia sobie samorządów z problemami demograficznymi.

Według organizatorów, na poznańską część konferencji SGH i UEP, zapisało się 80 osób. Drugą część debat zaplanowano na 17 kwietnia w Warszawie.

Polska Agencja Prasowa jest jednym z patronów medialnych wydarzenia. 

szk/ mrr/