Wójt jednej ze świętokrzyskich gmin zwrócił się do RIO z pytaniem, czy samorząd może finansować wydatki na opiekę nad osłabionymi i poszkodowanymi zwierzętami w szczególności bocianami, zajęcami, pustułkami i myszołowami, które zostały znalezione w miejscach publicznie dostępnych lub na prywatnych posesjach.

W odpowiedzi Izba zwróciła uwagę na zasadnicze rozróżnienie prawne między zwierzętami bezdomnymi a wolno żyjącymi. Zgodnie z art. 11 ustawy o samorządzie gminnym oraz przepisami ustawy o ochronie zwierząt, obowiązkowa opieka zapewniana przez gminę dotyczy wyłącznie zwierząt bezdomnych – czyli udomowionych lub gospodarskich, które uciekły, zabłąkały się lub zostały porzucone, a ich właściciel jest nieznany.

Z kolei zwierzęta wolno żyjące to osobniki nieudomowione, żyjące w warunkach niezależnych od człowieka. RIO wskazała, że w odniesieniu do nich zastosowanie znajdują przepisy ustawy o ochronie przyrody, która nakazuje zachowanie dziko występujących populacji oraz udzielanie im pomocy w szczególnych przypadkach, gdy uratowanie zwierzęcia jest możliwe.

Ponadto RIO przypomniała, że sprawy ochrony przyrody stanowią zadanie własne gminy (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym).

Dodatkowo, jak zauważyła Izba, w polskim prawie obowiązuje zasada domniemania właściwości gminy we wszystkich sprawach publicznych o znaczeniu lokalnym, które nie zostały zastrzeżone dla innych organów.

Ponieważ kwestia udzielania incydentalnej pomocy rannym dzikim zwierzętom nie została szczegółowo uregulowana w odrębnych przepisach, w ocenie RIO odpowiedzialność za zapewnienie pomocy chronionym gatunkom i ich transport do wyspecjalizowanych placówek spoczywa na samorządzie gminnym.

Izba zastrzegła jednak, że „gmina nie ma ustawowego obowiązku finansowania powyższych działań, może jednak wspierać te działania, traktując je jako szeroko rozumianą ochronę przyrody”. 

W podsumowaniu opinii RIO wskazała, że udzielanie incydentalnej pomocy rannym czy osłabionym dzikim zwierzętom wpisuje się w zakres przypisanych gminie spraw publicznych o znaczeniu lokalnym dotyczących ochrony przyrody. 

„Dlatego też w opinii tutejszej Izby za dopuszczalne należy uznać przeznaczanie na ten cel środków finansowych z budżetu gminy. Przepis art. 216 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483) stanowi bowiem o tym, że wydatki budżetu jednostki samorządu terytorialnego są przeznaczone na realizację zadań określonych w odrębnych przepisach, a w szczególności na zadania własne j.s.t.” – czytamy w stanowisku Izby.

mp/