Projekt – wniesiony przez prezesa Urzędu Zamówień Publicznych – wprowadza szereg zmian w systemie odwoławczym do Krajowej Izby Odwoławczej (KIO), mających na celu usprawnienie rozstrzygania spraw oraz ujednolicenie orzecznictwa.

„Każdego roku istotnie wzrasta liczba odwołań wnoszonych do Prezesa KIO, (…) (co) powoduje m.in. przeciążenie organizacyjne w zakresie obsługi sprawy odwoławczej, czego konsekwencją jest ograniczenie szybkości rozpatrywania odwołań poprzez wydłużanie się etapu przygotowawczego poprzedzającego merytoryczne rozpoznanie sprawy. Średni czas przekazywania odwołań do Prezesa KIO wzrósł z około 4,4 dnia do około 15 dni w 2025 r. Jednocześnie gwałtownie spadł odsetek spraw rozpoznawanych w ustawowym 15-dniowym terminie, wynikającym z art. 544 ust. 1 ustawy Pzp, tj.: z około 78% w 2023 r. do około 32% w 2024 r. i około 11% w 2025 r.” – zaznaczono w uzasadnieniu projektu.

W opinii autorów projektu stałe zwiększanie się liczby wnoszonych odwołań wydłuża proces udzielania zamówienia publicznego i spowalnia postępowania odwoławcze.

„Prawo wykonawców do wnoszenia odwołań jest bardzo istotnym elementem systemu zamówień publicznych. Jednak stałe zwiększanie się liczby wnoszonych odwołań stanowi zjawisko systemowo niepożądane, przejawiające się w sposób opisany wyżej. Przeprowadzona analiza czynników prowadzących do tego stanu prowadzi do wniosku, że rokroczny wzrost liczby odwołań wiąże się w dużej mierze z czynnikami pozamerytorycznymi, w szczególności ze stosunkowo niskim poziomem wpisów od odwołania, realnie obniżającym się każdego roku ze względu na rosnący poziom inflacji” – czytamy w uzasadnieniu projektu.

W związku z tym projekt przewiduje podniesienie stawek wpisów od odwołań oraz wprowadzenie nowych progów wartości zamówień, co ma ograniczyć liczbę sporów o charakterze czysto formalnym.

„Należy podkreślić, że od 2010 r. do dziś, mimo inflacji, wysokość wpisów od odwołania pozostaje na niezmienionym poziomie (tj. dla dostaw i usług: o wartości mniejszej niż progi unijne – 7 500 zł, o wartości równej lub przekraczającej progi unijne – 15 000 zł; dla robót budowlanych: o wartości mniejszej niż progi unijne 10 000 zł, o wartości równej lub przekraczającej progi unijne – 20 000 zł). W związku z powyższym, uzasadnione jest stworzenie w projektowanej ustawie podstawy do zwaloryzowania wysokości wpisów od odwołania – adekwatnie do poziomu wynikającego z inflacji, jak również podniesienie wysokości wpisu dla zamówień lub konkursów o bardzo wysokich wartościach, tj. od wartości równej lub przekraczającej wyrażoną w złotych równowartość kwoty odpowiednio 15 000 000 euro albo 30 000 000 euro” – czytamy w uzasadnieniu.

Zgodnie z projektem nowe wysokości wpisu od odwołania miałyby się kształtować następująco:

•    Dla zamówień o wartości mniejszej niż progi unijne wpis wyniesie maksymalnie 12 000 zł (dostawy/usługi) lub 15 000 zł (roboty budowlane).
•    Dla zamówień o wartości równej lub przekraczającej progi unijne wpis to maksymalnie 24 000 zł (dostawy/usługi) lub 30 000 zł (roboty budowlane).
•    Wprowadzono nowe kategorie dla największych zamówień: wpis do 60 000 zł (powyżej 15 mln euro) oraz do 150 000 zł (roboty budowlane powyżej 30 mln euro).
•    Jednocześnie obniżono opłatę od skargi do sądu z trzykrotności do dwukrotności wpisu, wprowadzając górny limit tej opłaty na poziomie 150 000 zł.

Istotnym celem planowanej reformy jest również zapewnienie jednolitości orzecznictwa. Aby wyeliminować rozbieżności w wyrokach KIO, projekt nowelizacji zakłada wprowadzenie wiążącej uchwały zgromadzenia ogólnego Izby.

„W projekcie proponowane jest dodanie w ustawie Pzp nowej regulacji przewidującej zwoływanie przez Prezesa KIO, jeżeli w orzecznictwie Izby ujawnią się rozbieżności wymagające rozstrzygnięcia, zgromadzenia ogólnego KIO w celu rozstrzygnięcia tych rozbieżności. Proponuje się by Prezes KIO zwoływał zgromadzenie ogólne KIO również na wniosek Prezesa UZP wskazujący na rozbieżności w orzecznictwie Izby. Uchwała zgromadzenia ogólnego Izby zawierająca rozstrzygnięcie rozbieżności podlegać ma publikacji na stronie internetowej UZP. Zmianie tej towarzyszyć ma rozszerzenie kompetencji Prezesa KIO o obowiązek czuwania nad jednolitością orzecznictwa” – wyjaśniono w uzasadnieniu projektu.

W projekcie przewiduje się również, że w kompetencjach prezesa UZP będzie leżeć wydawanie opinii lub objaśnień prawnych oraz wytycznych określających kierunki i sposób działania przy udzielaniu zamówień publicznych. 

„W art. 471 ust. 1 ustawy Pzp przewiduje się doprecyzowanie, że wydawanie przez Prezesa UZP na wniosek lub z urzędu opinie, w których przedstawia interpretację przepisów ustawy budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, mają dotyczyć danego zagadnienia prawnego. Ponadto planowane jest dodanie nowej regulacji przewidującej możliwość wydawania przez Prezesa UZP objaśnień prawnych obejmujących ogólne wyjaśnienie przepisów ustawy dotyczące ich stosowania, jak również wydawanie takich objaśnień na wniosek organu kontroli” – czytamy w uzasadnieniu projektu.

Reforma kładzie także nacisk na przyspieszenie etapu formalnego badania odwołania. Zgodnie z projektem zamawiający będzie zobowiązany niezwłocznie (w ciągu 2 dni roboczych od otrzymania kopii odwołania) przekazać prezesowi Izby kluczowe informacje formalne (np. o wartości zamówienia, terminach, adresach korespondencyjnych) bez osobnego wezwania. Strony będą też musiały wskazać w pismach jeden adres do doręczeń elektronicznych oraz jeden adres e-mail, które będą wyłącznymi kanałami komunikacji z KIO.

Projekt zakłada również zmiany zasad dotyczących podejrzenia rażąco niskiej ceny.

„W tym zakresie projektowane zmiany dotyczą uchylenia obowiązku wzywania wykonawcy przez zamawiającego do wyjaśnień, jeżeli oferta jest tańsza o 30 proc. od średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert lub wartości zamówienia powiększonej o VAT (uchylenie obecnego ust. 2 w art. 224 ustawy Pzp). Ponadto w projektowanej ustawie przewiduje się doprecyzowanie, w jakich okolicznościach oferta podlega odrzuceniu jako oferta z rażąco niską ceną (art. 224 ust. 6 ustawy Pzp)” – czytamy w uzasadnieniu projektu.

Projekt zakłada również, że co do zasady, ciężar dowodu, że oferta zawiera rażąco niską cenę, będzie spoczywał na odwołującym. Ciężar dowodu spoczywający na wykonawcy, który złożył ofertę, zostanie utrzymany jedynie w sytuacji, gdy jego wyjaśnienia zostały zastrzeżone jako tajemnica przedsiębiorstwa.

Projekt nowelizacji zakłada również, że w przypadku skarg na orzeczenia KIO, Sąd Zamówień Publicznych będzie miał obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy i orzeczenia wyrokiem co do istoty, nawet jeśli skarga dotyczyła postanowienia Izby (np. o odrzuceniu odwołania), a sąd ją uwzględni. Ma to zapobiec sytuacjom, w których sprawy były jedynie uchylane i wracały do KIO bez merytorycznego rozstrzygnięcia.

Jak wynika z OSR projektu, uchwalenie nowelizacji jest zaplanowane na IV kwartał 2026 r.

mam/