Rzeczniczka Praw Obywatelskich po raz kolejny podjęła temat dowozu dzieci do placówek edukacyjnych. To pokłosie badania społecznego na temat organizacji transportu uczniów z niepełnosprawnościami do szkół i sporządzonego na jego podstawie raportu. W badaniu przeanalizowano praktykę stosowania przepisów przez gminy, doświadczenia rodziców uczniów z niepełnosprawnościami, opiekunów towarzyszących uczniom podczas przewozu i przedsiębiorców realizujących usługi transportowe, a także wpływ przyjętych sposobów organizacji dowozu na sytuację uczniów i ich rodzin.

Jak podkreśliła rzeczniczka, jednym z głównych problemów w zakresie dowozu uczniów do szkół jest niejednolita interpretacja przez gminy pojęcia „szkoły najbliższej”. 

Prawo oświatowe stanowi bowiem, że „obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom z niepełnosprawnościami, objętych kształceniem specjalnym, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia”.

„Przepisy posługują się pojęciem „szkoły najbliższej”, nie określają jednak kryteriów, według których należy ustalać, która placówka spełnia ten warunek, ani podmiotu uprawnionego do rozstrzygnięcia tej kwestii” – zwraca uwagę RPO. 

Gregorczyk-Abram wskazała, że rozbieżność polega w głównej mierze na tym, że część gmin przy ustalaniu „szkoły najbliższej” kieruje się przede wszystkim odległością placówki od miejsca zamieszkania ucznia i związanymi z nią kosztami dowozu, rodzice wskazują natomiast przede wszystkim na możliwość zapewnienia dziecku edukacji i wsparcia dostosowanych do jego potrzeb. 

„Taki stan rzeczy budzi zastrzeżenia z punktu widzenia celu przepisów regulujących obowiązek dowozu, którym jest zapewnienie uczniom z niepełnosprawnościami dostępu do edukacji dostosowanej do ich indywidualnych potrzeb” – informuje RPO.

Rzeczniczka powołała się też na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazał, że „szkoła najbliższa” powinna być rozumiana zarówno w wymiarze geograficznym, jak i funkcjonalnym. Za „najbliższą” może zostać uznana wyłącznie placówka, która jest w stanie zapewnić uczniowi kształcenie dostosowane do jego indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych oraz w pełni zrealizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Szkoła położona bliżej miejsca zamieszkania dziecka, lecz w mniejszym stopniu odpowiadająca jego potrzebom, nie będzie zatem „szkołą najbliższą” w rozumieniu ustawy – Prawo oświatowe”.

RPO zaznaczyła, że definicja „szkoły najbliższej” powinna kierować się dobrem dziecka i realizować konstytucyjne prawo do nauki.

Gregorczyk-Abram zasugerowała również ewentualne zmiany w zakresie wsparcia przysługującego rodzinom, które wybierają dla dziecka placówkę inną niż szkoła uznana za „najbliższą”.

„Zasadne wydaje się przeanalizowanie możliwości wprowadzenia mechanizmu częściowego pokrywania kosztów transportu do placówki wybranej przez rodziców, na przykład do wysokości kosztów, jakie gmina poniosłaby, zapewniając dowóz do szkoły najbliższej ustalonej na podstawie jednoznacznych ustawowych przesłanek. Rozwiązanie takie pozwalałoby pogodzić prawo rodziców do wyboru szkoły najlepiej odpowiadającej potrzebom dziecka z koniecznością racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi” – zaproponowała RPO. 
 
mo/