Jeśli w opisie przedmiotu zamówienia nie zostały dokładnie opisane warunki dotyczące czasowego zakresu odpowiedzialności, to wówczas obowiązują zapisy ogólnych warunków ubezpieczenia wykonawcy. Znaczenie ma to, kiedy doszło do zdarzenia, kiedy ujawniła się szkoda i kiedy zgłoszono roszczenie. Te trzy momenty rzadko się pokrywają, a od ich interpretacji zależy, czy ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie, czy odmówi ochrony. W praktyce brak precyzyjnego określenia tych warunków może prowadzić do sytuacji, w której ubezpieczyciel odmówi wypłaty odszkodowania, argumentując, że roszczenie jest poza okresem ochrony ubezpieczeniowej, mimo iż formalnie polisa była aktywna w momencie zawarcia umowy.

Czym jest trigger odpowiedzialności w ubezpieczeniu OC

O czasowym zakresie ochrony decyduje w praktyce tzw. trigger odpowiedzialności – mechanizm wskazujący moment, w którym uruchamia się ochrona ubezpieczeniowa. Stanowi on czasowy zakres ochrony zapisany w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

W odróżnieniu od ubezpieczeń majątkowych, w OC nie zawsze wystarczy, że szkoda powstała w okresie obowiązywania polisy. Zrozumienie mechanizmu triggera pozwala świadomie zarządzać ochroną ubezpieczeniową – również w kontekście jednostek samorządu terytorialnego.

To właśnie od triggera zależy między innymi:

• która polisa pokryje odszkodowanie – obowiązująca w momencie zdarzenia czy w momencie zgłoszenia roszczenia,
• czy zmiana ubezpieczyciela po przetargu nie spowoduje luki w ochronie,
• czy formalny błąd w zgłoszeniu roszczenia nie zakończy się odmową wypłaty.

W praktyce wyróżnia się kilka triggerów, które najprościej przedstawić na osi czasu:

Trzy główne triggery w praktyce

Act committed (czyn popełniony)

W tym modelu ochroną objęte są szkody wynikające ze zdarzeń, które miały miejsce w okresie obowiązywania polisy. O odpowiedzialności decyduje moment, w którym doszło do działania lub zaniechania powodującego szkodę. Bez znaczenia pozostaje moment ujawnienia szkody czy zgłoszenia roszczenia.

Trigger ten najczęściej stosowany jest w ubezpieczeniach zawodowych – tam, gdzie błąd może zostać wykryty po latach: u lekarzy, architektów, projektantów czy inżynierów budownictwa. W obowiązkowych ubezpieczeniach OC stosowanie tego triggera wynika wprost z przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Jest to najszerszy zakres czasowy. Ochrona istnieje od momentu zaistnienia zdarzenia szkodowego do upływu ustawowych terminów przedawnienia.

Przykład szkody: Projektant przygotował w 2023 roku dokumentację dla inwestycji realizowanej przez gminę. W 2025 roku ujawnia się wada konstrukcyjna obiektu, a jednostka samorządu zgłasza roszczenie. Odpowiada polisa obowiązująca w 2023 roku, ponieważ to wtedy doszło do zdarzenia powodującego szkodę – błędnego zaprojektowania.

Loss occurrence (zdarzenie powodujące szkodę)

Tutaj kluczowy jest moment powstania szkody. Nie liczy się ani chwila działania lub zaniechania będącego jej przyczyną, ani moment zgłoszenia roszczenia.

Trigger loss occurrence znajduje zastosowanie najczęściej w ubezpieczeniach OC związanych z prowadzeniem działalności oraz z posiadaniem mienia.

Zagadnienie bywa złożone, ponieważ w jednej umowie ubezpieczenia mogą obowiązywać odmienne zasady opisujące triggery dla poszczególnych zakresów ochrony. W szczególności należy zwrócić uwagę na o, gdzie podstawowy zakres oparty jest na innym mechanizmie niż klauzule czystych strat finansowych lub klauzule rozszerzające odpowiedzialność za produkt.

Przykład szkody: Firma serwisowa dokonała nieprawidłowej naprawy maszyny w 2023 roku. Faktyczne uszkodzenie urządzenia ujawniło się dopiero w 2025 roku. Ochronę co do zasady zapewnia polisa obowiązująca w 2025 roku, ponieważ wtedy powstała szkoda.

Claims made (zgłoszenie roszczenia)

Trigger claims made oznacza, że polisa odpowiada wyłącznie za roszczenia zgłoszone w czasie jej obowiązywania. Bez znaczenia pozostaje moment, w którym doszło do zdarzenia powodującego szkodę.

Model ten jest popularny w niektórych ubezpieczeniach zawodowych. Stosuje się go również w ubezpieczeniach odpowiedzialności członków władz spółek (D&O).

Trigger claims made oznacza zazwyczaj najwęższe czasowo ujęcie odpowiedzialności ubezpieczyciela. Decydujący jest moment zgłoszenia roszczenia, a nie samo zdarzenie czy powstanie szkody.

Przykład: Doradca podatkowy popełnił błąd w 2023 roku. Klient zgłosił roszczenie w 2025 roku. Odpowiada polisa obowiązująca w 2025 roku.

Co to oznacza dla samorządu

Dla jednostek samorządu terytorialnego prawidłowe rozumienie triggerów ma znaczenie szczególne – zarówno na etapie przygotowywania postępowania przetargowego na ubezpieczenie, jak i przy ocenie już zawartej umowy. Konstrukcja triggera wpływa bowiem na odpowiedź na pytanie, która polisa zadziała w przypadku roszczeń pojawiających się długo po realizacji inwestycji, zmianie ubezpieczyciela czy zakończeniu kadencji.

Z tego powodu trigger nie powinien być traktowany jako element drugorzędny ani wyłącznie techniczny. Jest to jedno z podstawowych zagadnień determinujących rzeczywisty zakres ochrony. Brak świadomości w tym obszarze może prowadzić do błędnego przekonania, że dane zdarzenie jest objęte ubezpieczeniem, podczas gdy w rzeczywistości pozostaje poza zakresem odpowiedzialności ubezpieczyciela.

Przy ocenie programu ubezpieczeniowego JST i negocjowaniu warunków – obok sum gwarancyjnych, wyłączeń i klauzul dodatkowych – kluczowe jest właśnie określenie triggera odpowiedzialności. Analizę mechanizmu triggerów wraz z przykładami z sektora prywatnego można znaleźć w opracowaniu STBU Brokerzy Ubezpieczeniowi.

Źródło informacji: STBU Brokerzy Ubezpieczeniowi Sp. z o.o.