W opublikowanym na swojej stronie stanowisku ZGWRP zwrócił uwagę, że w jego opinii obowiązujący termin uchwalenia planów ogólnych nie odpowiada rzeczywistym możliwościom znacznej części gmin, a dotychczas plany ogólne uchwaliła zaledwie co piąta z nich.

Według ZWRP rządowa propozycja obniżenie wskaźnika gmin, które mają uchwalić plany ogólne do końca sierpnia 2026 r., z 40 proc. do 30 proc., zawarta w ostatniej rewizji KPO, nie rozwiązuje problemu.

„Związek Gmin Wiejskich RP uważa że samo obniżenie wskaźnika KPO nie rozwiązuje jednak problemu samorządów. Dla gmin kluczowe znaczenie ma nie tylko rozliczenie środków KPO, ale przede wszystkim zachowanie ciągłości procesu inwestycyjnego i ograniczenie ryzyka odpowiedzialności finansowej za skutki reformy” – czytamy w stanowisku.

W związku z tym ZGWRP zaapelował o wydłużenie ustawowego terminu na uchwalenie planów ogólnych co najmniej do 31 grudnia 2026 r.

„Termin ten powinien zostać oddzielony od końcowego rozliczenia wskaźnika KPO. Nawet jeżeli ze względów wynikających z zasad Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności nie będzie możliwe dalsze przesunięcie terminu realizacji KPO, nie oznacza to konieczności zakończenia procedur planistycznych przez gminy w tym samym terminie” – zaznaczono w stanowisku.

ZGWRP postuluje również wprowadzenie mechanizmu etapowego uznawania realizacji inwestycji.

„Gmina, która przed upływem obecnego terminu rozpoczęła procedurę i poniosła wydatki, a w szczególności przygotowała projekt planu, przeprowadziła wymagane uzgodnienia lub konsultacje albo znajduje się na końcowym etapie procedury, nie powinna tracić prawa do finansowania wyłącznie dlatego, że nie zakończyła procedury z przyczyn od niej niezależnych. Odpowiedzialność za realizację krajowego wskaźnika KPO nie może być przenoszona na poszczególne gminy” – czytamy w stanowisku.

W opinii ZGWRP szczególnie pilnego rozwiązania wymaga problem uzgadniania planów ogólnych z regionalnymi dyrekcjami ochrony środowiska (RDOŚ), Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie.

„ZGWRP zwraca uwagę na przypadki, w których w toku uzgodnień kwestionowane są rozwiązania wynikające z obowiązujących od wielu lat miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Prowadzi to do ponownego projektowania dokumentów, kolejnych uzgodnień i wydłużenia procedury, a w konsekwencji może uniemożliwić gminom zakończenie prac w ustawowym terminie. Gmina nie może ponosić negatywnych konsekwencji czasowych działań organu, od którego uzgodnienia zależy możliwość kontynuowania procedury planistycznej. Dlatego konieczne jest pilne wypracowanie przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii i Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie jednolitych zasad postępowania w tym zakresie” – czytamy w stanowisku.

ZGWRP zwraca również uwagę, że na tempo realizacji reformy wpływa też ograniczona dostępność na rynku firm planistycznych, urbanistów oraz innych specjalistów niezbędnych do przygotowania planów ogólnych.

„Problem ten ma szczególne znaczenie w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich, które dysponują znacznie mniejszymi zasobami kadrowymi i organizacyjnymi niż duże miasta. W wielu z nich przygotowanie planu ogólnego jest zadaniem wymagającym korzystania z usług zewnętrznych, ponieważ gmina nie posiada własnego zespołu urbanistycznego, specjalistów GIS czy odpowiedniego zaplecza analitycznego. Nie można zatem zakładać, że nawet w przypadku usunięcia części przeszkód proceduralnych wszystkie gminy będą w stanie jednocześnie zlecić, wykonać i zakończyć prace planistyczne w ciągu kilku tygodni. Ograniczona podaż usług planistycznych stanowi obiektywne ograniczenie możliwości realizacji reformy, niezależne od decyzji poszczególnych samorządów” – zaznaczono w stanowisku.

W związku z powyższym ZGWRP zaproponował uruchomienie przez państwo dodatkowego wsparcia eksperckiego dla gmin o najmniejszym potencjale kadrowym.

„Celem nie powinno być uchwalenie jak największej liczby planów za wszelką cenę, lecz prawidłowe przeprowadzenie reformy przy zachowaniu bezpieczeństwa prawnego mieszkańców i finansowego gmin. Reforma planowania przestrzennego powinna być zakończona, ale nie może prowadzić do paraliżu inwestycyjnego, niekontrolowanego wzrostu ryzyka odszkodowawczego ani do obciążania samorządów skutkami opóźnień powstałych poza ich kompetencjami” – podkreślił ZGWRP.

mam/