Starogard jest jednym z najstarszych miast Pomorza. Jako blisko 50-ciotysięczna stolica Kociewia jest gminą miejską (http://www.starogard.pl/), na terenie której mają swoją siedzibę również władze gminy wiejskiej (http://www.starogardgd.ug.pl/) oraz władze powiatu starogardzkiego (http://www.powiatstarogard.pl/ ).

Ponad 800-letnią historię miasta tworzyły trzy kultury: polska, niemiecka i żydowska. Ale kultura mieszczan kształtowana też była przez zakony: joannitów i Krzyżaków (co znajduje odzwierciedlenie w historycznym herbie miasta, w którym na tarczy widnieją dwa krzyże w rzucie pionowym: joannicki u dołu i krzyżacki u góry - w koronie) oraz Zgromadzenie zakonne Sióstr Elżbietanek, które po dziś dzień prowadzą Zakonny Dom Opieki Społecznej. Sama nazwa Starigrod pojawiła się po raz pierwszy w 1198 roku w dokumencie księcia pomorskiego Grzymisława, który ziemię starogardzką przekazał joannitom (zob. zamek joannitów w pobliskich Skarszewach:  www.zamkigotyckie.org.pl/skarszewy.htm). W latach 1308-1309 rycerze zakonu krzyżackiego przejęli Pomorze Gdańskie, w związku z czym do ziemi posiadanej przez Krzyżaków wcielono joannicki gród starogardzki wraz z okolicą. To właśnie zakon krzyżacki przyczynił się do gospodarczego rozkwitu grodu. W 1348 roku wielki mistrz zakonny Henryk IV Dusemer nadał Starogardowi prawa miejskie.

Od XIX wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem przetwórstwa zbożowego, tytoniowego, skórzanego, wódczanego oraz powozowego.

Centralnym punktem miasta jest przestronny rynek z usytuowanym pośrodku placu ratuszem staromiejskim. Przy rynku znajdują się dwa zabytkowe kościoły, gotycki p.w. św. Mateusza z XIV wieku oraz kościół p.w. św. Katarzyny z początku XIX wieku. W otaczających rynek księgarniach można nabyć mapy i turystyczne informatory. Stare miasto obwiedzione było średniowiecznym murem obronnym, z którego w dobrym stanie zachował się jego północno-zachodni i północno-wschodni odcinek. Narożniki murów oraz przepusty bram obwarowano basztami, z których do naszych czasów ocalały trzy.

I ZABYTKI
Fragmenty murów obronnych

Najlepiej zachowane są mury od strony północno-zachodniej. Osiągają wysokość do 5 metrów, przy szerokości muru sięgającej prawie 2 metry. Na przełomie lat 1309-1310, na polecenie wielkiego mistrza krzyżackiego, Teodot z Florencji przystąpił do prac nad przebudową dawnej wsi Starogard w miasto - twierdzę. Od około 1313 do 1320 roku zaczął otaczać 8,4 hektarowy teren zewnętrznym murem obronnym, posadowionym na fundamencie kamiennym, z bastionami w narożnikach i fosą. Potem rozpoczęto budowę bram z basztami, które ukończono w latach 1338-1340. Do dnia dzisiejszego zachowały się trzy baszty narożne oraz charakterystyczny prostokątny układ ulic starówki z okalającymi miasto uliczkami ciągnącymi się po wewnętrznej stronie grodu wzdłuż murów. Obecnie baszta Gdańska i Szewska wchodzą w skład Muzeum Ziemi Kociewskiej i mieszczą zarówno stałe ekspozycje historyczno-etnograficzne, jak też są miejscem organizowania ciekawych wystaw (http://www.muzeum-kociewie.gda.pl/). Z kolei baszta Młyńska (zwana również Tczewską) jest rekonstrukcją dawnych umocnień. Na kamiennych fundamentach osadzona została w pierwszej ćwierci XIV wieku. Dzięki prywatnemu właścicielowi odtworzona została szachulcowa konstrukcja jej górnej kondygnacji oraz nakrycie dachowe. Dzisiaj, wraz z odcinkiem narożnym murów obronnych, stanowi urokliwy fragment średniowiecznej panoramy miasta.

Baszta Książęca (Narożna)


Baszta Gdańska (Szewska)

Baszta Młyńska (Tczewska)

Rynek

Rynek Starogardu stanowi najstarszy fragment miasta. Na lewym brzegu rzeki Wierzycy istniał w średniowieczu folwark i wieś należąca do Piotra Święcy. Odkąd w 1305 roku ten teren wykupili Krzyżacy, wkrótce przystąpili do wytyczenia obszaru pod zabudowę osady warownej. Pracami budowlanymi kierował Teodot z Florencji, któremu Starogard zawdzięcza ukształtowanie przestrzenne z regularną siecią ulic rozchodzących się od centralnie położonego rynku, którego kwadrat 107x107 m przewyższa rozmiarami Rynek Starego Miasta w Warszawie. Wskutek pożaru w 1772 roku starówka, niemal zupełnie drewniana, uległa doszczętnemu zniszczeniu - dzisiejsza zabudowa starego miasta wokół rynku, wzniesiona na średniowiecznych fundamentach i piwnicach, pochodzi z XIX wieku. Ryszard Szwoch, w przewodniku „Starogard Gdański i okolice" tak pisze: „Rynek był nie tylko miejscem skupiającym handel (kramy kupieckie, jarmarki), życie towarzyskie i rozrywkowe (występy kuglarzy, grajków), ale także miejscem publicznego piętnowania winowajców i przestępców, ogłaszania zarządzeń władzy oraz obwieszczania wszelkich unormowań prawnych, o uroczystościach religijnych nie wspominając. Niewiele zresztą zmieniło się w tym względzie aż do XX wieku".

Pośrodku rynku znajduje się ratusz, zaś w dwóch jego narożnikach dwa kościoły: średniowieczny bazylikowy kościół farny p.w. św. Mateusza oraz poewangelicki kościół św. Katarzyny, wzniesiony na przełomie XVIII i XIXw.

Ratusz

Dzisiejszy ratusz, o neogotyckim kształcie, zwieńczony żelazną chorągiewką z datą 1339r., przypominającą datę nadania Starogardowi herbu (w 1348r. gród otrzymał chełmińskie prawa miejskie), jest gmachem wzniesionym w XIX wieku, jako że pierwotny ratusz spłonął jeszcze z końcem średniowiecza, zaś następny został poważnie zniszczony podczas wojen szwedzkich. Niemniej jednak pozostały dawne fundamenty gotyckie, o których Ryszard Szwoch we wspomnianym przewodniku tak mówi: „Tajemnicą tej okazałej budowli są niedostępne dziś podziemia z korytarzowymi przejściami w kierunku fary i bram miejskich. Ich legenda wciąż czeka na wyjaśnienie", a nieco dalej przypomina, że w ratuszu „włodarze miasta przyjmowali w 1457 roku króla Kazimierza Jagiellończyka, gościł tu także Jan III Sobieski w 1677 roku, ale także prezydent Ignacy Mościcki i gen. Józef Haller." Budynek ratusza zdobi też pamiątkowa tablica: W TYM RATUSZU 17 SIERPNIA 1769 NA APEL KONFEDERATÓW BARSKICH ZAWIĄZANO KONFEDERACJĘ WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO W OBRONIE SUWERENNOSCI RZECZYPOSPOLITEJ I WIARY KATOLICKIEJ. Obecnie w ratuszu mieści się Urząd Stanu Cywilnego oraz oddział Muzeum Ziemi Kociewskiej.

Kościół farny św. Mateusza
Bazylikowa bryła tej świątyni jest najokazalszym zabytkiem Starogardu, o bardzo ciekawej sylwecie gmachu, bez wątpienia godna polecenia każdemu pielgrzymowi i turyście również ze względu na cenne i unikatowe wnętrze, na które składają się m. in. gotycka kropielnica, okazały (42m kw.) XV-wieczny fresk Sądu Ostatecznego, renesansowy nagrobek Jerzego Niemojewskiego oraz średniowieczne dzieła snycerki - figura św. Jakuba na rokokowym ołtarzu oraz słynny Chrystus Starogardzki (kopia; oryginał z ok. 1320r. w Pelplinie:  http://muzeum.pelplin.diecezja.org/muzeum/zbiory/sred.html ).

Kościół św. Katarzyny

W północno-wschodnim narożniku stargardzkiego rynku usytuowany jest kościół św. Katarzyny z częściowo zachowanym autentycznym wystrojem wnętrza. Przebudowana w roku 1873 wieża kościoła jest najwyższym obiektem w starej części miasta i stanowi dobry punkt orientacyjny podczas wędrówek po Starogardzie.

Urząd Miasta

Budynek Urzędu Miasta, zaprojektowany w stylu neogotyckim, wzniesiony z czerwonej cegły z dodatkiem cegły glazurowanej w 1900 roku. Pierwotnie mieściła się w nim siedziba pruskiej landratury z mieszkaniem prywatnym landrata, potem starosty, wraz z biurem starostwa, aż do 1948 roku, natomiast od czerwca 1975 roku funkcjonuje w tym pięknym gmachu obecny Urząd Miasta: http://www.starogard.pl/ (oficjalna strona Urzędu zawiera również multimedialny przewodnik po mieście).

Pałac Wiecherta

Tradycje młynarstwa w Starogardzie sięgają 1283 roku, kiedy to wzmiankuje się o istnieniu tutaj młyna wodnego. W 1871 roku nabył go Franciszek Wiechert, przekształcając w wielkie przedsiębiorstwo rodzinne. Położony przy kompleksie młynów eklektyczny pałacyk o wysmakowanych formach zdobniczych pochodzi z 1893 roku, kiedy to został przebudowany na cele reprezentacyjne rodu Wiechertów. Cały kompleks - własność prywatna w stadium konserwacji i rekonstrukcji - nie jest udostępniony dla celów turystycznych.

II KULTURA

Starogardzkie Centrum Kultury
Starogardzkie Centrum Kultury prowadzi działalność w dwóch nowoczesnych budynkach, edukując w dziedzinie kultury, a także prezentując to, co najciekawsze w polskiej kulturze i sztuce.
http://www.sck.art.pl/

Kino

Kino SOKÓŁ, działające w ramach SCK (Starogardzkiego Centrum Kultury), funkcjonuje w zmodernizowanym budynku XIX-wiecznej pruskiej hali sportowej, która w latach międzywojennych służyła Towarzystwu Gimnastycznemu „Sokół" - stąd też zwana była powszechnie „Sokolniczówką". Aktualnie kino, prócz stałego repertuaru (zob.: http://starogard.info.pl/czytaj_artykul_5_kino-sokol.html ) jest też miejscem comiesięcznych spotkań i projekcji filmowych starogardzkiego DKF-u (zob.: http://www.sck.art.pl/index.php?name=klubfilmowy ). Z kolei na piętrze gmachu znajduje się od 1998 roku Archiwum Kociewskie gromadzące i opracowujące dokumenty i pamiątki związane z dziejami regionu.

Instytut Kociewski
http://www.kociewie.net/?p=p_1 
(m. in. sprzedaż publikacji o historii i kulturze regionu)

Wierzyczanki
„Wierzyczanka" to statuetka, którą uhonorowana zostaje osoba lub instytucja działająca w sferze kultury, gospodarki i inicjatyw społecznych.

www.starogard.pl/pl/wdrozenia/aktualnosci/Wierzyczanki_po_raz_dziesiaty

Muzeum Ziemi Kociewskiej
Działalność wystawiennicza Muzeum obejmuje m. in. wystawy malarskie, fotograficzne, rzeźby - najczęściej będące plonem plenerów artystycznych. Stała współpraca ze stowarzyszeniami i placówkami oświatowymi owocuje imprezami połączonymi z wystawami amatorskiego rękodzieła i twórczości.

http://www.muzeum-kociewie.gda.pl/

Miejska Biblioteka Publiczna
http://www.mbpstar.sunnet.pl/

III MIASTA PARTNERSKIE Starogardu Gdańskiego
Diepholz
Hillerod
Kaliningrad
Białogród nad Dniestrem
Limerick

IV NOCLEGI
Eurotel, Starogard Gd., ul. Kościuszki 71, tel.: (058) 562 76 92.
Hotel Ren, Starogard, ul. Skarszewska 5, tel/fax: (058) 562 59 48.
Hotel Agro Kociewie, Starogard, ul. Hallera 19a, tel.: (058) 562 30 74; 775 42 91.
Hotel OSIR Rekord, Starogard, ul. Starogardzkich Olimpijczyków 1, tel.: (058) 562 40 05; fax: (058) 775 54 44.
Hotel Hubertus, Starogard, Rokocin, tel.: (058) 563 09 82; 563 09 93; 563 08 51.
Zajazd Bachus, Starogard, ul. Mickiewicza 21, tel.: (058) 561 15 52; 561 12 07; fax: (058) 562 30 23.

Więcej informacji na temat bazy noclegowej miasta i powiatu, również o agroturystyce, znajdziesz na:http://www.powiatstarogard.pl/ w zakładce TURYSTYKA / NOCLEGI.

V PRZYDATNE ADRESY WWW
Wybrane szlaki turystyczne: http://www.wierzyca.pl/
Portal informacji ogólnej o Kociewiu: http://www.kociewiak.pl/
Międzynarodowy Festiwal Gry na Instrumentach Unikatowych i Byle Czym: http://www.unikatowe.pl/