W środę Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego prof. Jacek Chlebny przedstawił na posiedzeniu sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka „Informację o działalności sądów administracyjnych w 2025 roku”. Dokument zawiera m.in. podsumowanie postępowań dotyczących jednostek samorządu terytorialnego.

„W sprawach ze skarg dotyczących samorządu terytorialnego do sądów wpłynęły 2703 skargi, tj. 3,69 proc. ogółu wpływu skarg. Wyrokiem załatwiono 1836 skarg, z czego uwzględniono 1208 skarg, tj. 65,8 proc.” – wskazano w informacji. „Ogółem załatwiono 2424 skargi na działalność uchwałodawczą samorządu gminnego, w tym uwzględniono 1128 skarg (46,53 proc.), samorządu powiatowego – 159 skarg, w tym uwzględniono 73 skargi (45,91 proc.), natomiast samorządu województwa – 32 skargi, w tym uwzględniono 7 skarg (21,88 proc.)” – dodano.

Jest to o kilkaset spraw więcej niż w latach poprzednich. Jak wskazano w opracowaniu w 2024 r. wpłynęły 2292 skargi, tj. 3,33 proc. ogółu wpływu skarg, wyrokiem załatwiono 1729 skarg, z czego uwzględniono 1150 skarg. Natomiast w 2023 r. wpłynęło 2391 skarg, tj. 3,41 proc. ogółu wpływu skarg, wyrokiem załatwiono 2010 skarg, z czego uwzględniono 1379. 

Sądy administracyjne, rozpatrujące sprawy dotyczące jednostek samorządu terytorialnego, zajmowały się m.in. opodatkowaniem spółek komunalnych, opłatą targową oraz dysponowaniem przez samorządy środkami z budżetu państwa. 

„W wyroku z 22 września 2025 r., I FSK 678/21, NSA w składzie siedmiu sędziów uznał, że działalność spółki kapitałowej, której jedynym udziałowcem jest jednostka samorządu terytorialnego, polegająca wyłącznie na wykonywaniu niektórych zadań publicznych tej jednostki, na podstawie umowy zawartej między spółką a jednostką, finansowana jedynie w formie rekompensaty, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 5 decyzji Komisji Europejskiej z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie stosowania art. 106 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, przyznawanej przedsiębiorstwom zobowiązanym do wykonywania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym65, nie ma charakteru gospodarczego w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.t.u. i nie podlega tym samym opodatkowaniu tym podatkiem” – wskazano w opracowaniu.

W wyroku z 23 lipca 2025 r., III FSK 7/25, NSA dokonał wykładni art. 15 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. w kontekście możliwości wprowadzenia w drodze uchwały rady gminy opłaty targowej. Zdaniem NSA gmina nie ma obowiązku ustalania poboru opłaty targowej, jednak w myśl art. 15 ust. 1 ustawy rada gminy może taką opłatę prowadzić. 

„Artykuł 7 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym nałożył na gminę obowiązek zaspokajania zbiorowych po trzeb wspólnoty, a jednym z zadań własnych gminy realizującym ten obowiązek jest prowadzenie targowisk i hal targowych generujące koszty, które w zamyśle ustawodawcy mają być pokrywane właśnie z opłat targowych. Różnicowanie stawek opłat w zależności od rodzaju (sposobu) sprzedaży stanowi element sprawiedliwości społecznej, gdyż nie każda sprzedaż generuje jednakowe koszty” – wskazano.

Wyroki zapadały również w sprawach dotyczących sprawowania mandatu radnego oraz kształtowania wynagrodzeń w przedszkolach.

„Uprawnienie do kształtowania wynagrodzeń pracowników przedszkoli podlega ochronie samodzielności jednostki samorządu terytorialnego i nie ma podstaw do ingerowania w przyjęte przez gminę w tym zakresie wartości. Modyfikacje te jednak nie pozostają bez wpływu na kwotę dotacji i uwaga ta dotyczy zarówno obniżenia, jak i podwyższenia wynagrodzeń pracowników przedszkoli. Przepis art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych101 ma charakter imperatywny, ustanawia bowiem obowiązek dokonania aktualizacji kwoty dotacji w trzech sytuacjach, m.in. w szczególnie uzasadnionych przypadkach” – wskazano w opracowaniu, powołując się na wyroki z 13 sierpnia 2025 r., I GSK 1698/22 i I GSK 1700/22.

W informacji przywołano także wyrok TSUE z 8 maja 2025 r. w sprawie C  615/23 Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej przeciwko P. SA, gdzie w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne NSA Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że: „artykuł 73 dyrektywy 2006/112 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że zryczałtowana rekompensata wypłacana przez jednostkę samorządu terytorialnego przedsiębiorstwu świadczącemu usługi publicznego transportu zbiorowego i mająca na celu pokrycie strat poniesionych w ramach świadczenia tych usług nie wchodzi w zakres podstawy opodatkowania tego przedsiębiorstwa”.

Jak podano w opracowaniu, w 2025 r. sądy pierwszej instancji wymierzyły organom 184 grzywny. Wysokość ich oscylowała od 50 do 5000 zł. Adresatami ich były centralne i terenowe organy administracji rządowej, podmioty realizujące zadania z zakresu administracji publicznej oraz organy samorządu terytorialnego. Łączna kwota wymierzonych grzywien wyniosła 108 350 zł.

mr/