Porozumienie, podpisane 24 czerwca 2026 roku przez stronę rządową i samorządową, określa zasady dystrybucji środków w ramach części stanowiącej 80 proc. wysokości rezerwy.

Kluczowym elementem porozumienia jest przeznaczenie kwoty 361,2 mln zł na bezpośrednie uzupełnienie dochodów tych samorządów, które odnotowały najmniejszy wzrost wpływów w porównaniu do lat ubiegłych. 

Wsparcie to, określane mianem „funduszu solidarnościowego”, trafi do jednostek, których dochody obliczone na 2026 rok (z tytułu udziałów w PIT, CIT i subwencji ogólnej) są niższe niż określony procent ich dochodów z 2025 roku. W przypadku gmin wsparcie obejmie jednostki, których dochody obliczone na 2026 rok są niższe niż 106,7 proc. dochodów za rok 2025. Dla miast na prawach powiatu wskaźnik ten wynosi poniżej 105,1 proc., a w przypadku powiatów - poniżej 104,4 proc.  

Łącznie z tej puli skorzysta 279 jednostek, w tym 233 gminy (z kwotą 122,2 mln zł), 7 miast na prawach powiatu (151,3 mln zł) oraz 39 powiatów (87,8 mln zł).

Środków z tej części rezerwy nie otrzymają jednostki, w których dochody w przeliczeniu na mieszkańca w 2026 roku przekraczają średnią krajową dla danej kategorii samorządu.

Drogi, opieka społeczna i oświata

Zgodnie z uzgodnionymi kryteriami pozostała część rezerwy została podzielona na trzy obszary tematyczne: infrastrukturę drogową (40 proc. puli), pomoc społeczną (33 proc.) i oświatę (27 proc.)

Na infrastrukturę drogową trafi łącznie 414,6 mln zł, z czego blisko 340 mln zł zostanie skierowane na drogi gminne i powiatowe, a 75 mln zł dla miast na prawach powiatu na utrzymanie dróg krajowych i wojewódzkich.

Na pomoc społeczną i pieczę zastępczą zostanie preznaczone ponad 342 mln zł, z czego 75 proc. zasili system pieczy zastępczej, a 25 proc. trafi do domów pomocy społecznej.

Na zadania oświatowe zarezerwowano blisko 280 mln zł.

Zgodnie z przyjętym dokumentem, z podziału rezerwy w 2026 roku wykluczono samorządy, które nie wywiązały się z obowiązków dotyczących środków otrzymanych w 2021 roku na inwestycje wodno-kanalizacyjne. Dotyczy to jednostek, które wydały na ten cel kwoty mniejsze niż otrzymane wsparcie lub nie złożyły stosownej informacji do wojewody w terminie do 31 marca 2026 r.

W opublikowanym komunikacie Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) podkreślił, że wypracowany model jest wynikiem twardych negocjacji, które pozwoliły zabezpieczyć interesy uboższych gmin wiejskich, narażonych na straty w wyniku wejścia w życie nowych zasad naliczania dochodów samorządów. Wskazano, że wśród beneficjentów mechanizmu wyrównawczego znalazło się 226 gmin z obszarami wiejskimi.

mp/