W odpowiedzi na poselską interpelację wiceszef MKiŚ poinformował, że potrzeby ekologiczne na 2026 r. określono dla 16 województw, 314 powiatów, 51 miast na prawach powiatu oraz 2064 pozostałych gmin.

Wiceminister wyjaśnił, że do obliczenia łącznej kwoty potrzeb ekologicznych w 2026 r. przyjęto, że powierzchnia objęta formami ochrony przyrody wynosi odpowiednio: 314 tys. ha dla parków narodowych, 178 tys. ha dla rezerwatów przyrody i 3 mln ha dla obszarów Natura 2000, 7 mln ha dla parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu, na których ustanowiono przynajmniej pięć zakazów, oraz 966 tys. ha dla parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu, na których ustanowiono przynajmniej jeden zakaz. 

„Wobec powyższego łączna kwota potrzeb ekologicznych na 2026 r. wynosi 1 539 251 124 zł, w tym: 130 101 526 zł w przypadku województw, 256 979 357 zł w przypadku powiatów, 14 118 835 w przypadku miast na prawach powiatu oraz 1 138 051 406 zł w przypadku pozostałych gmin” – poinformował Dorożała.  

Jak wyliczane są potrzeby ekologiczne?

Zgodnie z obowiązującą od stycznia 2025 r. nową ustawą o dochodach JST potrzeby ekologiczne są ustalane dla wszystkich samorządów, na terenie których znajdują się obszary o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chronione. Ich wielkość uzależniona jest od powierzchni poszczególnych form ochrony przyrody oraz wagi przyjętej dla danej formy ochrony i stawki bazowej właściwej dla danej jednostki samorządu terytorialnego. 

Przyjęto, że obszary prawnie chronione wprowadzające największe ograniczenia będą mieć wyższą wagę niż obszary z mniejszymi ograniczeniami. 

Najwyższą wagę przypisano w ustawie parkom narodowym (waga – 2) i rezerwatom przyrody (waga - 1). Ponieważ parki narodowe, z uwagi na większą powierzchnię mają większy wpływ na możliwości rozwojowe jednostek samorządu terytorialnego, dlatego też przypisano im wyższą wagę niż rezerwatom przyrody.

W przypadku parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu waga danego obszaru uzależniona jest od reżimu ochronnego obowiązującego w danym obszarze. Biorąc pod uwagę, że zakres ograniczeń w tych obszarach zależny jest od zakresu zakazów wprowadzonych na terenie danego obszaru, uzależniono wagę danego obszaru od liczby zakazów, jakie na jego terenie obowiązują. Przy czym brane są tu pod uwagę, jedynie zakazy istotnie ograniczające możliwości rozwojowe a nie wszystkie możliwe zakazy w tych formach ochrony przyrody. 

W przypadku obszarów z co najmniej pięcioma zakazami waga wynosi więc 0,3, a w przypadku obszarów z co najmniej jednym zakazem – 0,1. Dodatkowo dla terenu parku krajobrazowego lub obszaru chronionego krajobrazu, na którym wyznaczono strefy ochrony krajobrazu, waga wynosi 0,6, ponieważ w granicach ww. stref obowiązuje wyższy reżim ochronny niż na pozostałym terenie parku krajobrazowego lub obszaru chronionego krajobrazu. 

Z kolei w przypadku parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu, gdzie nie wprowadzono żadnego z przedmiotowych zakazów, nie są one brane pod uwagę przy obliczaniu przeliczeniowej powierzchni obszarów prawnie chronionych, a tym samym przy obliczaniu kwoty potrzeb ekologicznych. Dla obszarów Natura 2000 przyjęto wagę 0,15, biorąc pod uwagę, że samo wyznaczenie obszaru Natura 2000 nie jest jednoznaczne z wprowadzeniem jakichkolwiek ograniczeń rozwojowych z uwagi na brak bezpośrednio obowiązujących zakazów na terenie obszarów Natura 2000. 

Jednocześnie przyjęto zasadę, że do wyliczeń potrzeb ekologicznych danej jednostki przyjmuje się powierzchnię obszarów prawnie chronionych o najwyższej wadze (art. 29 ust. 6 ustawy jst). Zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy jst kwotę potrzeb ekologicznych ustala minister właściwy do spraw środowiska, przyjmując dane o przeliczeniowej powierzchni obszarów prawnie chronionych w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego, według stanu na dzień 31 grudnia roku bazowego. 

W przypadku wyliczeń potrzeb na 2026 r. rokiem bazowym jest rok 2024. Przy czym do wyliczenia potrzeb ekologicznych wykorzystuje się stawkę bazową za 1 ha powierzchni obszaru prawnie chronionego, określoną w art. 84 ustawy jst, wynoszącą odpowiednio: 310 zł - dla gmin i miast na prawach powiatu, 70 zł - dla powiatów oraz 35 zł - dla województw, przy czym stawkę tę się waloryzuje o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych w okresie pierwszego półrocza roku poprzedzającego rok budżetowy, w stosunku do pierwszego półrocza roku bazowego, ustalany na podstawie komunikatu Prezesa GUS (art. 29 ust. 3 i 4 ustawy jst).

mp/